Postuar më: 05 Shkurt 2018

Interpelancë e kërkuar përmes Platformës së Bashkëqeverisjes nga një grup studentësh të ekselencës me ministrin Ditmir Bushati

Interpelancë përmes Platformës së Bashkëqeverisjes me ministrin Ditmir Bushati

5 shkurt 2018

Eridana Çano: Mirëdita! Përshëndetje. Unë quhem Eridana Çano, drejtoreshë e Agjencisë për Dialogun Politik dhe Bashkëqeverisjen. Sot kemi kënaqësinë të kemi një grup studentësh të ekselencës të cilët kanë kërkuar interpelancë në platformën e bashkëqeverisjes shqipëriaqëduam.al, me ministrin e Evropës dhe Punëve e Jashtme, Z. Ditmir Bushati për çështjen aq të debatuar dhe diskutuar së fundmi, çështjen e detit, por edhe marrëdhëniet me Greqinë. Sot kemi këtu në sallën e interpelancës në Kryeministri, ministrin Bushati dhe këshilltarin e tij z. Glevin Dervishi. Do të doja t’ia jepja fjalën Sidonja Manushit, studentes së ekselencës e cila e ka iniciuar, ka qenë nismëtarja e kësaj interpelance. Sidonja të lutem, a mund të na parashtrosh çështjet të cilat dëshironi t’i diskutoni sot me ministrin?

Sidonja Manushi: Zoti ministër, përshëndetje! Siç ju thanë jam Sidonja, jam 23 vjeç. Kam mbaruar shkollën për shkencat politike dhe kam qenë edhe praktikante në ministrinë e Jashtme. Arsyeja pse jemi mbledhur, siç u tha, është dialogu i cili është hapur midis jush dhe palës greke, z. Nikos Kotzias. Dhe unë, bashkë me një grup tjetër studentësh që janë këtu, kërkojmë më shumë transparencë në lidhje me çështjet, në mënyrë që të mos ndikohemi nga ato që thuhen në media, të cilat disa herë mund të besohen por që pjesë të tjera nuk janë aq të vlefshme. Dhe do të donim mendimin tuaj dhe disa fakte nga ju në lidhje me këto çështje.

Pyetja e parë normalisht ka lidhje me paktin për detin. Ne dimë gjërat kryesore por duke qenë se është thënë nga z. Rama, se pakti është drejt finalizimit. Në prill mund pritet që të kemi një marrëveshje aktuale e cila mund të firmoset e zezë mbi të bardhë. Atëherë besojmë se ndoshta është koha që ne të dimë pak më shumë në lidhje me çfarë përfiton Shqipëria nga kjo marrëveshje. Ndërsa pyetja e dytë nga unë ka të bëjë me ligjin e luftës dhe kush janë hapat konkrete që po merr Greqia për t’a lëvizur ligjin e luftës i cili deri diku, e ka ngadalësuar përmirësimin e marrëdhënieve me Greqinë. Dhe a po merr hapa konkrete siç po marrim ne, për shëmbull, për varrezat e të rënëve grekë? Këto janë pyetjet e mia dhe besoj se ka edhe disa pyetje nga studentët e tjerë këtu por që … në radhë të parë për këto.

Eridana Çano: Po, faleminderit Sidonja. Mund t’ia kalojmë fjalën Alfonsit. Alfons.

Alfors Rakaj: Përshëndetje! Unë jam Alfons Rakaj, Chevening Scholar, i sapo kthyer në Shqipëri dhe ish praktikant në Ministrinë e Punëve të Jashtme. Pyetja ime lidhet me çështjen çame, siç e njohim ne në Shqipëri. A është ajo pjesë e diskutimeve dhe konkretisht, duke parë edhe deklaratat e fundit të zyrtarëve të lartë të shtetit grek lidhur me këtë çështje, po diskutohet nën presion në lidhje me këtë? Gjithmonë duke pasur parasysh edhe hapjen e negociatave me BE-në.

Eridana Çano: Ok, faleminderit Alfons. Besoj fjala i kalon Anesit për të bërë pyetjen e fundit.

Anes: Përshëndetje Z. Ministër. Anesi nga Arkitektura. Doja t’ju bëj edhe unë një pyetje, fokusuar kryesisht me të rinjtë. Ju keni deklaruar se keni diskutuar dosjen 70 vjeçare me Greqinë. Ajo që unë dua të pyes është se, ç’farë efekti do të ketë kjo në përditshmërinë e të rinjve, qoftë këtu në Shqipëri apo edhe atyre që janë shtetas shqiptarë dhe jetojnë në Greqi. Pra, çfarë efekti do të ketë në të përditshmen, në jetesën e përditshme kjo dosje. Faleminderit!

MEPJ Ditmir Bushati: Faleminderit të gjithëve për këtë iniciativë dhe për mundësinë që më jepni për të komunikuar me ju në lidhje me një dosje shumë të rëndësishme, jo thjesht të politikës së Jashtme shqiptare, por një nga angazhimet kryesore të qeverisë shqiptare që në 2013, për të ballafaquar me gjakftohtësi dhe durim të gjitha pikëpamjet e kundërta në një pjesë të madhe të rasteve, me palën greke, për çështje jo vetëm të një natyre historike, siç janë çështje që e kanë origjinën tek Ligji i Luftës dhe tek situata e Luftës së II Botërore, por edhe çështje që kanë lidhje drejtpërdrejtë me përditshmërinë dhe me të ardhmen e me mënyrën se si do të orientohen, në një kuptim më strategjik të fjalës, marrëdhëniet ndërmjet Shqipërisë dhe Greqisë, sot për sot si dy anëtare të NATO-s dhe në një të ardhme jo të largët, si anëtare të Bashkimit Evropian. Po e filloj me pyetjen që bëri Sidonja në lidhje me atë çfarë ne kemi diskutuar përsa i përket çështjes së detit dhe regjimit kufitar në përgjithësi, në qoftë se mund ta quaj kështu.

Së pari, ne kemi disa fakte të cilat janë të pakundërshtueshme, të palëvizshme, të pamohueshme nga asnjë projekt të faktorëve politikë në Shqipëri apo në Greqi. Kemi një marrëveshje e cila u shfuqizua nga ana e Gjykatës Kushtetuese. E për pasojë, për qeverinë Rama, vendimi i Gjykatës Kushtetuese është pika e nisjes për çdo lloj diskutimi të mundshëm të një marrëveshjeje të re me Greqinë. Së dyti, natyrisht Shqipëria është një vend anëtar i OKB-së, siç është Greqia. Është palë e Konventës së Detit, siç është gjithashtu Greqia. Ç’ka do të thotë që për Shqipërinë dhe Greqinë, burojnë disa të drejta dhe detyrime nga e Drejta Ndërkombëtare dhe këto të drejta dhe detyrime nuk mund të jenë fakultative as për ne, dhe as për Greqinë. Pra, pika e dytë e konturit tonë mbi të cilën e kemi ndërtuar gjithë strategjinë e diskutimit tonë me Greqinë, natyrisht është e Drejta Ndërkombëtare.

Së treti, Shqipëria dhe Greqia kanë legjislacion të brendshëm që është i aplikueshëm në këtë fushë dhe kur dy palë duan të ulen dhe të diskutojnë, natyrisht që marrin për bazë edhe legjislacionin e brendshëm. Ne, që në 2013, kemi bërë disa diskutime ekploratore me palën greke sepse ka qenë dhe mbetet në interesin tonë dhe të Greqisë për të gjetur një zgjidhje të arsyeshme për këtë çështje. Kemi konsultuar ekspertizë të huaj, në mënyrë individuale dhe në mënyrë paralele tre lloje të ndryshme të ekspertizës, përfshirë edhe një ekspertizë të marrë nga qeveria e kaluar. Konkludoj në faktin që çdo lloj marrëveshje e re që do të duhet të arrihet me palën greke, do të jetë detyrimisht më e mirë se ajo që u arrit në 2019, për shkak të gabimeve trashanike që bëri qeveria Berisha qoftë në thelb, apo edhe në procedurë. Në thelb, vendimi i Gjykatës Kushtetuese është shumë i qartë, mbi bazën e teknikës dhe parimit që është përdorur për atë marrëveshje. Në procedurë gjithashtu vendimi i Gjykatës Kushtetuese flet shumë qartë për mungesën e plotfuqishmërisë që kishte grupi negociator nga ana e Presidentit të Republikës në atë kohë.

Çfarë po bëjmë ne? Çështja e delimitimit të hapësirës detare, natyrisht është pjesë e takimeve tona eksploratore. Diskutimet kanë qenë të një karakteri politiko-diplomatik, duke ballafaquar pikëpamjet precedentë të së drejtës ndërkombëtare për këtë çështje. Siç dihet, në 2009 qeveria Berisha ka ndjekur një metodë të baraslargësisë, përsa i përket ndarjes së detit, nëse mund ta përdorim si term më popullor. Ne duam që të ndjekim me përpikmëri vendimmarrjen e Gjykatës Kushtetuese, duke kombinuar parimin e baraslargësisë me parimin e rregullimit që vjen si pasojë e gjeografisë që ka Greqia dhe Shqipëria në këtë pikë. Jemi plotësisht të bindur që duke respektuar të drejtën ndërkombëtare, duke respektuar vendimmarrjen e Gjykatës Kushtetuese, Shqipëria do të ketë një marrëveshje disa herë më të favorshme dhe më të drejtë se ajo e 2009. Por besojmë gjithashtu që edhe Greqia, përmes këtij procesi, do të lidhë një marrëveshje të re me Shqipërinë, e cila do të jetë e zbatueshme edhe në praktikë, sepse të dyja vendet kanë kuptuar gjatë këtyre 6-7 viteve që nuk është e rëndësishme të kesh një marrëveshje vetëm në letër, por duhet të kemi një marrëveshje e cila duhet të jetë e drejtë, e ndershme dhe e zbatueshme në praktikë.

Çdo diskutim në media apo në hapësirën publike për të ashtuquajturën 12 milje apo për “falje” a “shitje” të zonave naftëmbajtëse, të gazsjellësve nga ana jonë te Greqia, është thjesht një shpifje dhe koha do ta vërtetojë në momentin që grupi i punës do të ulet dhe do të kthehet në një grup negociator mbi bazën e një plotfuqishmërie të qartë që do të merret nga Presidenti i Republikës që përcakton ligji dhe Kushtetuta për çështje të tilla. Dhe ne shpresojmë që në një kohë jo të largët, të kemi këtë marrëveshje të re e cila do të jetë disa herë më e favorshme. Fakti që ne po shkojmë drejt një marrëveshje të re nuk është domosdoshmërish si triumf i qeverisë Rama, por e shohim si një shprehje të përgjegjshmërisë dhe të asistencës sonë në ballafaqimin e pikëpamjeve tona për këtë çështje, jo vetëm me qeverinë greke, por edhe me miq e partnerë që dëshirojnë që marrëdhëniet ndërmjet Shqipërisë dhe Greqisë të forcohen.

Çështja e dytë që u ngrit nga Sidonja ka lidhje me Ligjin e Luftës apo me gjendjen e Luftës. Më duhet që të bëj disa sqarime që janë të rëndësishme. Së pari, ne jemi dy vende anëtare të NATO-s, pra nuk ndjehemi të kërcënuar në kuptimin ushtarak të fjalës nga ana e Greqisë por nga ana tjetër, gjendja e luftës ekziston, ndonëse pas shumë e shumë vitesh duhet të përshëndesim faktin që një qeveri greke e pranon zyrtarisht që kjo gjendje lufte është një relikë e së kaluarës, e cila duhet të shfuqizohet. Çfarë kemi kërkuar ne në mënyrë konsistente në tryezën e bisedimeve me Greqinë? Kemi kërkuar që Ligji i Luftës apo Dekreti Mbretëror që sanksionoi regjimin e luftës përkundrejt Shqipërisë dhe që vuri nën sekuestro konservative një pjesë të mirë të pronave të shtetit shqiptar, qytetarëve shqiptarë dhe qytetarëve shqiptarë me kombësi greke, sepse janë tre kategori, duhet të shfuqizohet me një akt po të njëvleftshëm, pra që ka të njëjtën fuqi ligjore në sistemin juridik grek. Dhe ky akt i njëvleftshëm nuk mund të ishte kurrsesi një kontratë e dyanshme apo një marrëveshje e re ndërmjet Shqipërisë dhe Greqisë, për sa kohë Shqipëria nuk ka një regjim të tillë ndaj Greqisë, por veçse shfuqizimi i Dekretit Mbretëror me një Dekret i cili do të duhet që të firmoset nga Presidenti grek dhe të kundër firmohet nga qeveria greke siç përcakton legjislacioni i brendshëm grek. Po kështu, përmes këtij procesi, ne do të kemi një situatë të re politike ndërmjet Greqisë dhe Shqipërisë, sikundër do t’i jepet mundësia të tre kategorive që unë listova për t’iu drejtuar instancave greke, qoftë në kuptimin administrativ të fjalës apo edhe gjyqësor për të gëzuar të drejtën e pronësisë, sepse në analizë të fundit Greqia është një vend anëtar i Këshillit të Evropës dhe në një mënyrë a në një tjetër, zbaton jurisprudencën e gjykatës së Strasburg-ut, Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut në fushën e të drejtës pronësore. Është thënë për fat të keq, unë nuk dua të bëj politikë dhe duhet të sqaroj në mënyrë sa më shteruese, por nuk mund t’i shmangem faktit që Sali Berisha dhe eksponentë të tjerë të Partisë Demokratike kanë pretenduar që nuk ekziston një Ligj Lufte apo një Gjendje Lufte për fat të keq, ndërkohë aq më tepër që sipas tyre në 95’-96’-ën Shqipëria firmosi dhe më pas dy vite më vonë, në 98’-ën hyri në fuqi Traktati i Miqësisë ndërmjet Shqipërisë dhe Greqisë, por vetëm në vitin 1999 është vetë shteti grek që i konfirmon ambasadës shqiptare në Athinë ekzistencën e Dekretit Mbretëror. Edhe sikur të mos ishte ky komunikim zyrtar përmes notës verbale, janë disa raste të qytetarëve shqiptarë që kanë tentuar të kenë akses apo të fitojnë të drejtën e pronës në Greqi dhe për shkak të kësaj pengese që është e sanksionuar në Dekretin Mbretëror, nuk ia kanë dalë dot. Ne besojmë që me një shfuqizim të Ligjit të Luftës nga ana e Greqisë do të kemi një çlirim jo thjesht psikologjik, por edhe mundësinë që këto tre kategori të përfitojnë të drejtën pronësore siç i takon.

Çështja e tretë që u ngrit nga Alfonsi ka lidhje me Çështjen Çame. Besoj se jemi përpjekur, Kryeministri Rama ka bërë një shtjellim publik, do të thosha shterues në lidhje më këtë çështje, duke u përpjekur për të qartësuar edhe palën greke rreth diferencave që ekzistojnë. E para, më duhet t’ju them që Qeveria Rama më 2013-ën është qeveria e parë shqiptare që zyrtarisht në programin qeveritar në kapitullin për politikën e Jashtme e përfshiu këtë çështje si pjesë të dosjes sonë diplomatike. Në vitin 2012, Kuvendi i Shqipërisë miratoi një rezolutë që ngarkonte qeverinë shqiptare, kushdo që të ishte qeveria shqiptare, nga kushdo që të qeverisej Shqipëria, që këtë çështje ta trajtonte si pjesë të dosjes diplomatike apo pjesë të diskutimeve me Greqinë. Për ne, kjo nuk është fare një çështje e karakterit territorial apo irredentist siç përpiqen ta përshkruajnë politikanë të ndryshëm në Greqi. Për ne, kjo është një çështje e lirive dhe të drejtave themelore të njeriut, siç shkruhet në programin tonë qeverisës apo në dokumentin strategjik që ne kemi shkëmbyer me qeverinë greke, me palën greke në 2016-ën dhe që më pas, si qeveria shqiptare ashtu edhe qeveria greke, e kanë depozituar pranë shërbimeve të Komisionit Evropian. Pra, është një çështje e lirive dhe të drejtave themelore të njeriut që në radhë të parë lidhet me përgjegjësinë individuale që kanë qytetarët sot e gjithë ditën si në Greqi, ashtu edhe në Shqipëri. Pra nuk flasim për një koncept të përgjegjësisë kolektive siç për fat të keq dëgjojmë ndonjë politikan grek që i referohet sot e gjithë ditën. Së dyti, flasim për të drejtën e lëvizjes së lirë në përputhje me parimet e Schengen-it dhe në përputhje me një nga katër themelet, një nga katër shtyllat mbi të cilat qëndron e gjithë ngrehina e Bashkimit Evropian në këmbë, sepse ne e dimë shumë mirë që ka raste edhe sot e kësaj dite ku qytetarë me origjinë apo pjesë të komunitetit çam apo fëmijë, nipër e mbesa nuk lejohen për të hyrë normalisht në Greqi. Në këtë çështje të dytë, më vjen mirë të deklaroj edhe para jush që me qeverinë greke, jemi në një pozicion më të favorshëm se para disa viteve sepse ka filluar shkëmbimi i të dhënave apo i informacionit për rastet kur i refuzohet hyrja në territorin grek shtetasve shqiptarë të cilët janë pjesë e komunitetit çam. Sikundër pala shqiptare dhe pala greke në 2014-ën, kanë bërë një marrëveshje që konsiderohet ndryshe si marrëveshja e toponimeve, ku çdo dokument zyrtar shqiptar është korrektuar në përputhje me parimet e OKB-së për të evituar çdo lloj situate që mund të konsiderohet si pretendim territorial apo irredentizëm. Po kështu, ne dëshirojmë që komuniteti çam apo në mënyrë individuale, nuk diskutohet, sepse e drejta e gëzimit të pronësisë është një e drejtë individuale, të ketë mundësinë që t’i drejtohet në një të ardhme instancave greke për përfitimin e të drejtës së pronësisë. Sikundër për ne ka qenë dhe mbetet e rëndësishme çështja e të drejtës përkujtimore, pra ku për momente të caktuara apo ndërtimi i një obelisku i krijojnë mundësinë komunitetit për të mbajtur gjallë lidhjen me historinë. Nuk ka qenë dhe nuk është qëllimi ynë për t’u ulur me palën greke për të rishkruar historinë, për t’i ndryshuar vendin njëri-tjetrit rreth një ngjarjeje të caktuar historike por, për të kanalizuar zgjidhjen e kësaj çështjeje e cila gjithashtu është e periudhës së Luftës së Dytë Botërore në përputhje më normat e së Drejtës Ndërkombëtare dhe më posaçërisht, në fushën e të drejtave e lirive themelore të njeriut.

Alfonsi pyeti gjithashtu në rast se diskutimet tona me Greqinë janë bërë nën kërcënimin e një veto-je të mundshme për fillimin e bisedimeve për anëtarësimin në Bashkimin Evropian. Është shumë e vërtetë që Bashkimi Evropian për raste të tilla merr vendime unanime apo nevojitet një konsensus për fillimin e bisedimeve për anëtarësim të Shqipërisë në Bashkimin Evropian. Por, më duhet ta them që në asnjë moment nuk e kemi ndjerë veten të kërcënuar në këto bisedime të cilat kanë disa vite që zhvillohen, ndonëse nga 2016-ta në kuadër të mekanizmit të dialogut që ne vendosëm me palën greke janë bërë në mënyrë shumë intensive sepse ne besojmë që në radhë të parë, nuk është në interesin strategjik të Greqisë që të përdorë një politikë bllokuese ndaj Shqipërisë, sikundër në interesin tonë strategjik është që Greqia të jetë një prej mbështetësve kryesorë për anëtarësimin tonë në BE. Natyrisht praktika e së shkuarës ka qenë disi e larmishme dhe është Greqia në të cilin u mbajt Samiti i Selanikut në 2003 dhe prodhoi instrumentet e rëndësishëm të procesit të zgjerimit si: lëvizja e lirë që sot gëzojnë shqiptarët apo instrumente të tjerë të rëndësishëm të BE-së që po aplikohen për vendet që janë në procesin e zgjerimit. Gjithashtu, Greqia e 2014-ës që mbante timonin e Presidencës së BE-së që përkon me marrjen e statusit kandidat nga ana e Shqipërisë dhe qeveria shqiptare, asnjëherë nuk ka nguruar t’i përmendë këto si fakte të mirënjohura, sikundër është po kjo qeveri që i ka përmendur me durim dhe gjakftohtësi palës greke, që ka qenë disi i pashpjegueshëm për ne fakti që si traktati i aderimit në NATO ashtu dhe Marrëveshja e Stabilizim-Asociimit, janë ratifikuar nga parlamenti grek në momentin e fundit. Ne kemi pritur që Greqia të ishte një nga vendet më të zjarrta që do t’i çonte këto dy traktate në parlament në momentin më të parë dhe duke hapur një kapitull të ri, me një Marrëveshje të Partneritetit Strategjik, ne kemi rënë dakord me palën greke për të diskutuar më në hollësi çështjet e integrimit evropian, ekspertizës së mundshme qoftë në planin teknik, por dhe politik që mund të na japë Greqia në këtë proces sepse nuk duhet të harrojmë dhe një fakt tjetër, Greqia i ka përjetuar dy llojet e skenarëve brenda në BE, një vend me një transformim demokratik të lavdërueshëm, nga një regjim juntë në një demokraci funksionale, por ka përjetuar gjithashtu steriotipet negative që vinin shpesh nga vende të ndryshme për mënyrën e përforcimit përsa i përket ekonomisë dhe financave. Duke qenë se Greqia i ka përjetuar këto dy momente brenda BE, ndoshta është në një pozicion edhe më të mirë për të na mbështetur në këtë proces.

Pyetja që bëri Anesi dhe kjo është përgjigja ime e fundit në lidhje me efektet për përditshmërinë, dhe për këtë pyetje unë të falënderoj shumë sepse ka një tendencë për të diskutuar në hapësirën publike kryesisht për çështje ose të karakterit historik, që për brezin tuaj mund të tingëllojnë paksa absurde si çështja e Ligjit të Luftës apo çfarë ishte ky diskutim për të rënët grekë gjatë Luftës së Dytë Botërore, apo çështjet e gëzimit të së drejtës pronësore. Shqiptarët dhe grekët janë ndër dy popujt më të vjetër që jetojnë në këtë kënd të Evropës, kanë jetuar dhe do të vijojnë të jetojnë me të mirat dhe huqet e tyre, ku në fund të ditës janë fqinj dhe do duhet të gjejnë gjuhën e përbashkët mes tyre.  Në partneritetin strategjik, ne duam të përcaktojmë dhe disa linja që ofrojnë një narrativë më pozitive bashkëpunimi, në fushën e edukimit dhe inovacionit, programet e shkëmbimit të universiteteve, ku të rinjtë do të jenë përfituesit kryesorë.  

Sikundër shpesh neglizhohet nga segmente të caktuara të politikës shqiptare, që jetojnë rreth 500.000 mijë shqiptarë në Greqi, të cilët kontribuojnë jo vetëm për familjet e tyre, por janë pjesë e zhvillimit ekonomik të shoqërisë greke, një pjesë e të cilëve tanimë po debutojnë në listat politike të partive në Greqi. Përmes kësaj patente, Greqia është angazhuar për të hequr rezervën në vulën apostile. Janë 98 shtete që i njohin dokumentet shqiptare edhe për nga pikëpamja e sigurisë si dokumente të standardeve të sigurta edhe të larta. Tanimë Greqia është angazhuar për të hequr rezervën që aplikonte ndaj vulës apostile. Janë 80 mijë dhe 120 mijë dokumente të cilat i nënshtrohen aplikimit të vulës apostile, rreth katër milion euro që shpenzojnë bashkë atdhetarët tanë që punojnë në Greqi. Unë shpresoj që brenda pranverës të ndodhë heqja e rezervës ndaj apostiles dhe së dyti, janë çështje të cilat kanë lidhje drejtpërsëdrejti me njohjen e patentave, që do t’i japin mundësi zhvillimit të marrëdhënieve ekonomike - tregtare midis dy vendeve tona, por do të jetë me rëndësi edhe për arsye turistike. Së treti, jemi edhe në diskutim përsa i përket njohjes së kontributeve të qytetarëve shqiptarë që jetojnë në Greqi. Sigurisht nuk është një çështje që zgjidhet shpejt, sepse është një çështje me natyrë financiare. Kemi hapur gjithashtu edhe një diskutim përsa i përket teksteve shkollore. Ndoshta nuk ka lidhje drejtpërsëdrejti me ju, por ka lidhje me brezat e ardhshëm. Nuk është e vërtetë ajo që thuhet apo spekulohet që bëhet fjalë vetëm për tekstet shqiptare, tekstet si të Shqipërisë, po ashtu dhe të Greqisë po i nënshtrohen një lloj skrutinimi nga ana e ekspertëve shqiptarë dhe ekspertëve grekë, për të reduktuar apo shmangur çdo lloj reference që nuk ka lidhje në fund të ditës me standardin e Këshillit të Europës.

Eridana Cano: Shumë faleminderit zoti ministër. Sipas rregullave të interpelancës, studentët kanë të drejtën të replikojnë mbi përgjigjet e dhëna nga ministri.

Studente: Po vazhdoj unë me dy pyetje në shkurtra.

1. Duke luajtur pak avokatin e djallit në një farë mënyre, besoj se një arsye që është përmendur fjala shitje kur është përmendur çështja e detit nëpër media është sepse një pjesë e madhe e njerëzve mendojnë që Shqipëria do ketë humbje ekonomike ose politike nga kjo marrëveshje. Pa u dashur të hyj në këtë pjesë, nga ku ndoshta nuk jam aq e informuar për të folur, besoj se do të qetësohej më shumë opinioni publik në rast se ju mund të përmendni disa përfitime aktuale që do të ketë Shqipëria nga kjo marrëveshje? Nëse është e mundur, në këtë pikë të negociatave.

2. Mund të presim heqjen e ligjit të luftës në një të ardhme të afërt nga Greqia, janë diskutuar data apo ka një projektim datash nga ku mund të pritet ky çlirim psikologjik?

Alfons Rrakaj: A do te arrihej që gazetarë, si zoti Marin Mema, trashëgues të çamëve që jetojnë në Shqipëri, të kthehen lirshëm dhe të udhëtojnë atje, për të parë pronat e tyre, pse jo edhe për t’u rikthyer disa prej tyre?

MEPJ Ditmir Bushati: Faleminderit! Po e filloj nga pyetja e fundit e Alfonsit. Nuk ka diskutim për ne që qëllimi kryesor i të gjithë kësaj qasje të re, ballafaqimi një më një i të gjitha çështjeve të cilat për ne konsiderohen ende çështje të pazgjidhura apo të pa trajtuara, do të na shtynin drejt një stadi të marrëdhënieve me Greqinë, por nga ana tjetër, duhet që të jemi realistë. Jo çdo gjë mund të zgjidhet menjëherë dhe ndoshta jo çdo lloj çështje, qoftë e mbartur nga historia apo çështje të përditshmërisë. Është e lehtë që të shuhen dallimet mes palëve në mënyrë të menjëhershme. Por, nuk ka dyshim qe ne jemi duke punuar dhe punojmë që: e para, rastet qe ju morët në referencë të zgjidhen në përputhje me jo me të drejtë që pretendojmë se na takon ne, por në fakt në përputhje me një standard ndërkombëtar dhe evropian siç është e drejta e vizës së lirë apo parimit të Shengenit, ku Greqia është vend anëtar dhe në të njëjtën kohë, për të evituar që situata të tilla mund të ndodhin në të ardhmen. Besoj se tanimë, për çdo kënd që kërkon një kapitull të ri në marrëdhëniet ndërmjet Shqipërisë dhe Greqisë dhe shqiptarëve e grekëve është e kuptueshme nuk ka një çështje që lidhet me një pretendim territorial nga ana e Shqipërisë. Sepse ne besojmë që Protokolli i Firences dhe Akti Final i Helsinkit, i ka vendosur kapakun njëherë e përgjithmonë kësaj çështjeje. Ndaj dhe kemi kërkuar që edhe në këtë kontekst, të qepim njëherë e përgjithmonë regjimin kufitar det-tokë me të gjithë nën komponentët e tij. Duke qepur regjimin kufitar det-tokë, kemi mundësinë të sfidojmë frikërat e të gjithë atyre që propagandojnë këtë lloj politike irredentiste dhe qarqet periferike në Greqi të cilët për fat të keq, vijojnë të jenë të zëshëm në këtë pikë. Dhe të shpenzojmë energjitë tona si dy vende për të adresuar këto çështje reale me gjakftohtësi dhe gjithmonë duke i’u përmbajtur parimeve të së drejtës ndërkombëtare dhe normave evropiane të cilat, për hir të së vërtetës, më duhet të them që nuk mungojnë dhe janë të larmishme.

Për sa i përket kuadrit kohor apo kalendarit për shfuqizimin e ligjit të luftës, unë e kuptoj skepticizmin e shëndetshëm që vjen nga pyetja se, kur do të hiqet Ligji i Luftës? Aq më tepër që edhe në vitin 1987 qeveria e Papandreut bëri një përçapje të parë për të shfuqizuar ligjin e luftës, që nuk u materializua kurrë. Të jeni të bindur që qeveria Rama do të deklarojë heqjen e ligjit të luftës nga ana e Greqisë vetëm kur kjo iniciativë aktuale e palës greke të jetë e materializuar në një akt të njëvleftshëm, sipas legjislacionit grek, me vetë dekretin mbretëror që shpalli ligjin e luftës. Pra, kur të shfuqizohet kjo relike e së kaluarës dhe ne shpresojmë dhe besojmë që brenda 6 mujorëshit të parë të 2018, ligji i luftës do të duhet të shfuqizohet nga pala greke

Deti, gjithmonë pyetja fundore për detin është: sa kilometër katrorë njëra palë dhe sa pala tjetër? Sa fitojmë dhe sa humbasim? U përpoqa për ta thënë edhe në fillim, bazuar në vijat e kuqe të cilat ne i kemi hequr, qoftë nga e Drejta Ndërkombëtare, vendimi i Gjykatës Kushtetuese apo legjislacioni i brendshëm. Pra, praktika ndërkombëtare, që gjithashtu është e pasur në këtë drejtim, mund t’ju garantojë që nga diskutimet paraprake, sepse çdo gjë do të duhet të diskutohet në nivel teknik dhe të finalizohet gjithashtu në nivel teknik, që marrëveshja e re me Greqinë do të jetë më e favorshme se marrëveshja e 2009-s. Do të jetë një marrëveshje e drejtë, e ndershme, e bazuar mbi ato shtyllat të cilat unë përmenda, gjithashtu e zbatueshme. Pasi në fund të ditës, nevojitet për të dy shtetet që të ketë një marrëveshje të zbatueshme dhe të dyja shtetet të dalin nga procesi i bisedimeve me ndjesinë që kanë marrë atë që i takon. Çdo diskutim tjetër është thjeshtë dhe vetëm shpifje, do ta quaja ose mungesë e plotë informacioni, qoftë për sa i përket zonës naftëmbajtëse dhe gazsjellëse në det. Ka studime që datojnë që nga konventa në fushën e së drejtës së Detit, e cila i bëri vendet të jenë vigjilente për të kuptuar se ku është harta e zonave potencialisht naftëmbajtëse. Lexova një nga eksponentët e Partisë Demokratike që thoshte: “...Berisha i fali disa xhepa det ndërsa kjo qeveri po i fal naftën dhe gazin”. Një qëndrim totalisht i papërgjegjshëm, se si mund të thuash që fali disa xhepa det, a thua se është pronë private apo pronë personale e Berishës apo e kësaj qeverie, deti. Mund t’ju them që i gjithë ky proces, që ka kohë që ka nisur me diskutime eksploratore, do të finalizohet me një marrëveshje shumë të mirë, të drejtë, të ndryshme, ku të dyja palët marrin atë ç’ka i takon.

S. Nushi: Faleminderit!

Eridana Cano: Shumë faleminderit! Ju përgëzoj për këtë interpelancë, për këtë nisëm që ju ndërmorët nëpërmjet Platformës së Bashkëqeverisjes. Jo vetëm ju, por edhe shokët dhe miqtë tuaj mund t’i qasen qeverisë me nisma të ndryshme, kërkesa, ide projekte, të cilat sëbashku ne mund t’i realizojmë dhe mirëpresim çfarëdo ideje që ju keni.

MEPJ Ditmir Bushati: Unë doja gjithashtu që t’ju falënderoja për këtë iniciativë dhe t’ju shpreh angazhimin tim të plotë për të pasur interpelanca për çështje të tjera. Sepse ka zhvillime për sa i përket, sidomos në fushën e politikës tonë të Jashtme në rajon. Por periudha në vijim do të jetë e nxehtë, në kuptimin e mirë të fjalës, sepse do të publikohet strategjia e zgjerimit për Ballkanin Perëndimor nga ana e BE-së. Do të ketë një dokument për secilin prej vendeve që është pjesë e procesit të zgjerimit që quhet raporti vjetor. Ne presim gjithashtu që të kemi një rekomandim nga ana e Komisionit Evropian që të kemi një ide më të qartë në bazë të vendimmarrjeve për sa i përket fillimit të bisedimeve për anëtarësim. Të gjitha këto tema dhe reformat që ndërmarrim, sidomos në fushën e sundimit të së drejtës, janë reforma që kanë një lidhje të drejtpërdrejtë me këtë tematikë. Unë jam në dispozicion tuaj apo të shokëve e shoqeve tuaja për interpelanca të tjera apo për bashkëbisedime te tjera të ngjashme. Faleminderit!

Eridana Cano: Ju faleminderit dhe ju urojmë një ditë të mbarë.