Postuar më: 31 Janar 2018

Intervistë e Ministrit Bushati në emisionin “Opinion” me Blendi Fevziun

Intervistë e Ministrit Bushati në emisionin “Opinion” me Blendi Fevziun

 

Blendi Fevziu: Mirëmbrëma të nderuar teleshikues. Ju flas nga studio e emisionit Opinion. Në emisionin e sotëm do të fokusohemi tek një marrëveshje, pikat e të cilës janë bërë natyrisht edhe publike në media. Për disa prej tyre ka folur ministri i Jashtëm, Ditmir Bushati, midis Shqipërisë dhe Greqisë. Bëhet fjalë në fakt për një para marrëveshje që pritet të diskutohet konkretisht gjatë vizitës së KM Grek Tsipras në Tiranë në mes të pranverës. Në fakt, për çfarë marrëveshje bëhet fjalë? Ministri i Jashtëm Kotzias foli për një marrëveshje që do të tentojë të zgjidhë mosmarrëveshjen 70 vjeçare midis 2 vendeve. Duket shumë pretencioze në këndvështrimin e parë por brenda saj përmblidhen disa nga pikat më të nxehta të raportit midis 2 vendeve që prej vitit 1940 e në vijim. Në pjesën e parë të emisionit të sotëm është ministri i Jashtëm, Ditmir Bushati, i cili ka zhvilluar dy takime në Kretë dhe ne Korçë me Ministrin e Jashtëm grek Kotzias dhe që përmbledhtazi ka rënë dakord për marrëveshjen. Do të diskutojmë çfarë është marrëveshja. Kush janë pikat e nxehta të saj? Por pikat bazë të mosmarrëveshjes së Shqipërisë dhe Greqisë përtej atyre historike të viteve 12’ – 25’ që përfundojnë me protokollin e Firences. Kanë nisur në vitin 1940 me sulmin e Italisë ndaj Greqisë, ku konsiderohej një sulëm i përbashkët i Italisë dhe qeverisë shqiptare nën perandorinë italiane të asaj kohe. Por cila ishte baza historike e këtij konflikti? Çfarë ka ndodhur realisht ne konfliktin shqiptaro-grek? A kanë të involvuar apo kanë qenë pjesë e forcave pushtuese italiane dhe ndaj Shqipërisë? Cilat janë mosmarrëveshjet historike midis Shqipërisë dhe Greqisë për pronat e Shqiptarëve në vitin 1940 në lidhje me dekretin mbretëror të shpalljes së luftës dhe ato të mëpasshme të vitit 1946 që lidhen me shpronësimin e popullsisë çame që u përzu nga trojet e saj. Është shumë e koklavitur, por ne do të flasim pjesën e dytë me Artan Lamen, i cili tenton të bëjë një shikim të plotë të konfliktit. Gjithsesi në pjesën e parë do të fokusohemi në intervistë me Ditmir Bushatin, ministër i Jashtëm. Mirëmbrëma mirë se keni ardhur zoti Bushati.

Ministri Bushati: Mirëmbrëma. Mirë se ju gjeta.

B. Fevziu: Duket se është një nga pikat më të nxehta të ditëve të fundit. Vetëm pak kohë më parë thuhet që Shqipëria ka pranuar zgjerimin e ujërave me Greqinë në 12 milje detare. Është deklaratë e Kotzias, do t’ju pyes më në detaje, por doja të futesha direkt tek marrëveshja. Ju lutem të jeni i drejtpërdrejtë me përgjigjet, bëhet fjalë për një marrëveshje, sipas Kotzias gjithmonë, edhe pse Kotzias shpeshherë ka nota pak butaforike, për një paketë sipas tij zgjidh mosmarrëveshjet 70 vjeçare midis Shqipërisë dhe Greqisë që do të thotë kur ato kanë qenë më të mprehta në vitin 1940. Raporti i marrëdhënieve shqiptaro – greke nis në fakt me mosnjohjen e kufijve në vitin 1913 – 1914. Grekët pretendojnë protokollin e Korfuzit të vitit 1914 si një pikë bazë, ndërkohë që fuqitë e mëdha kanë vendosur Protokollin e Firences të vitit 1925 në mos gaboj, i cili ndan kufijtë midis dy vendeve. Kjo ka qenë mosmarrëveshja e parë midis dy vendeve dhe duket që ka kaluar qetë në kohën e mbretërisë. Në vitin 1940 nisin mosmarrëveshjet e reja me luftën italo – greke dhe që në fakt quhet lufta italo – greke në të gjithë literaturën, por përfshin edhe Shqipërinë brenda saj. Tani pretendohet që zgjidhen 70 vite mosmarrëveshje. A mund të më thoni çfarë parashikon kjo paketë? Çilat janë pikat bazë? Vetëm m’i numëroni si pika që tenton të zgjidhë, nuk e di a do t’i zgjidhë të gjitha?

Ministri Bushati: Së pari njëherë, paketa fillon me shfuqizimin e ligjit të luftës dhe të gjitha pengesave që vijnë si pasojë e këtij ligji.

B. Fevziu: Ligji i luftës zoti Bushati është vendosur me dekret mbretëror në vitin 1940, mbaj mend.

Ministri Bushati: Është vendosur me dekret mbretëror, e keni të saktë dhe do të shfuqizohet po me një akt të brendshëm të së drejtës greke, një akt ekuivalent në mënyrë që të mos prodhojë efekte politike dhe efekte ligjore.

B. Fevziu: Një pyetje për ligjin e luftës, meqenëse jemi brenda një logjike. Që prej vitit 1987 në mos gaboj, që kur ministri i Jashtëm ka qenë Reiz Malila, unë kam dëgjuar që ministri i Jashtëm grek i asaj kohe, Karolos Papulias ka deklaruar se e kemi shfuqizuar ligjin e luftës me Shqipërinë, më pas e kam dëgjuar nga një sërë personalitetesh greke dhe pothuajse nga të gjithë kryeministrat dhe ministrat e Jashtëm shqiptarë në vazhdim, i fundit ka qenë Venizellos në mos gaboj, që ka deklaruar se Ligji i Luftës me Shqipërinë nuk ekziston. Tani Kryeministri grek thotë nuk ekziston, del një tjetër kryeministër tjetër që thotë ekziston dhe  e shfuqizojmë. Pse duhet të besoj unë që kësaj here do të jetë e vërtetë, kur kam dëgjuar nja dhjetë kryeministra grekë që është shfuqizuar.

Ministri Bushati: Ju keni të drejtë, historia fillon pak më tutje. Në 1987 për herë të parë Qeveria e Andreas Papandreut çoi propozimin për një dekret që do të shfuqizonte dekretin e Ligjit të Luftës, e cila nuk u materializua kurrë si nisëm. Është e vetmja qeveri që është përpjekur për ta materializuar heqjen e Ligjit të Luftës. 

B. Fevziu: Ka qenë pikërisht Kryeministri Karolos Papulias, që ka vizituar Tiranën, që ka thënë se  nuk ekziston një ligj lufte midis Shqipërisë dhe Greqisë. 

Ministri Bushati: Nuk ka qenë vetëm Papulias, por kanë qenë një sërë personalitetesh greke që kanë vizituar Shqipërinë, që kanë bërë të njëjtën deklaratë, i fundit ka qenë ministri Venizellos dhe mendoj që gjatë këtij procesi tre-vjeçar bisedimesh intensive me Greqinë, ne kemi arritur të diskutojmë dhe për një dokument, për modalitetet dhe se si do të shfuqizohet Ligji i Luftës.

B. Fevziu: Kanë gënjyer këta kryeministra dhe ministra të Jashtëm të Greqisë përgjatë kësaj periudhe 30-vjeçare zoti Bushati, që prej vitit 1987 deri në vitin 2017.

Ministri Bushati: Ne kemi një dokument sipas së cilit, Ministria e Punëve të Jashtme të Greqisë i përgjigjet interesit të ambasadës shqiptare në Athinë mbi ekzistencën e Ligjit të Luftës. Në bazë të këtij dokumenti, i vitit 1999, Greqia konfirmon ekzistencën e Ligjit të Luftës. Edhe unë kam hasur vështirësi në fillim me kolegë të ndryshëm grekë për këtë çështje, nga ku më pas kemi bërë hulumtimet dhe ballafaqimet e dokumentave. Ka ekzistuar një pretendim sikur edhe në Shqipëri ekzistonte një ligj i tillë, më pas pala greke është qartësuar që nuk ka pasur një ligj të tillë.

B. Fevziu: Ka pasur një shpallje lufte të qeverisë së Shefqet Vërlacit, që i ka shpallur luftë Greqisë.

Ministri Bushati: Ka pasur një shpallje, por që më pas kjo situatë ligjore nuk ekziston dhe ky është dallimi themelor që ne kemi sot për sot me Greqinë. Ne ju a kemi bërë të qartë që nuk ndjehemi të kërcënuar nga ekzistenca e ligjit të luftës, në kuptimin politik apo ushtarak të fjalës, por besojmë fuqimisht që shfuqizimi i ligjit të luftës do të prodhonte pasoja politike dhe pasoja ligjore.

B. Fevziu: A jemi në një situatë pak kaotike zoti Bushati, ku një pjesë e zyrtarëve grekë kanë deklaruar se nuk ekziston ligji i luftës?

Ministri Bushati: Tani është e konfirmuar nga ministri i Jashtëm grek, është e konfirmuar nga diskutimet intensive, sidomos që kemi bërë në Kretë dhe Korçë, që ligji i luftës ekziston dhe që në mënyrë që të shfuqizohet plotësisht, sepse meraku kryesor janë pasojat juridike, nuk do të bëhet asnjë akt tjetër përveç një akti të brendshëm të së drejtës së detit ekuivalent me dekretin.

B. Fevziu: Një nga pretendimet e Greqisë, sipas kontakteve që kam pasur me komentatorë të shtypit  grek dhe historianë, ata pretendojnë se ligji i luftës nuk hiqej për arsye pasi ishte një dekret mbretëror dhe nuk ekziston më, pra është zhvleftësuar si formë pasi mbretëria nuk ekziston më dhe ata pretendonin që Greqia nuk e kishte ligjin e luftës, pasi në mars të vitit 1996 është firmosur Traktati i Miqësisë dhe Bashkëpunimit, që është forma më e lartë e bashkëpunimit mes dy vendeve.

Ministri Bushati: Por tre vjet më vonë, në vitin 1999 pala greke i konfirmon ambasadës sonë në Athinë ekzistencën e ligjit të luftës.

B. Fevziu: Si mund të ketë një qeveri që të ketë dhe traktatin e bashkëpunimit dhe ligjit të luftës njëkohësisht, mënyrën më të lartë të bashkëpunimit dhe formën më të ashpër të përballjes?

Ministri Bushati: Kjo është dhe arsyeja pse mendoj që pala greke e ka konsideruar relike ekzistencën e ligjit të luftës.

B. Fevziu: Ka pasur pasoja juridike që vinin nga ligji i luftës?

Ministri Bushati: Ka pasur pasoja juridike përsa i përket pronave të vendosura nën sekuestro dhe janë tre kategori përfituesish nga shfuqizimi i këtij ligji.

  • pronat e shtetasve shqiptarë;
  • pronat e shteti shqiptar dhe
  • pronat e shtetasve shqiptarë me kombësi greke, pra e minoritarëve siç njihen ndryshe.

 

Për shkak të dekretit që është në fuqi asnjë prej këtyre kategorive nuk mund t’i drejtohet autoriteteve greke apo instancave të ndryshme greke për të përfituar pronat.

B. Fevziu: Z Bushati, si do të hiqet ligji i luftës, a mund të ma thoni? Me çfarë mekanizmi ligjor? Që të jetë një mekanizëm të cilin ta pranojnë të gjitha palët? Dhe mos të ndodhë që vitin e ardhshëm ministria e Jashtme greke, pasi të kemi deklaruar që u hoq, të deklarojë prapë që ligji i luftës është në fuqi

Ministri Bushati: Ne kemi bërë disa diskutime me palën greke për këtë çështje, fillimisht ka qenë ideja që ju e parashtruat, që duke qenë se ka pasur një traktat, presupozohej që s’do të ekzistonte…

B. Fevziu: ...I miqësisë dhe i bashkëpunimit, e bën nul ligjin e luftës …

Ministri Bushati: …më pas është hedhur ideja që përmes një traktati dypalësh të përcaktohej edhe heqja e ligjit të luftës. Kjo për ne ka qenë e papranueshme, përsa kohë Shqipëria nuk ka një ligj lufte me Greqinë dhe përsa kohë në gjykimin tonë ligji i luftës është i lidhur edhe me një sërë hapash të tjerë politikë të cilët unë do të përpiqem t’i sqaroj pak më vonë, sepse ju përmendët regjimin kufitar, protokollin e Firences…

B. Fevziu: Grekët nuk i njohin kufijtë e Republikës së Shqipërisë të paktën zyrtarisht. Nuk e kanë pranuar protokollin e Firences.

Ministri Bushati: Unë do të dëshiroj që të flas edhe për këtë çështje, por të përfundojmë çështjen e ligjit të luftës. Kemi bërë një diskutim paraprak mbi një draft paketë që qeveria greke do të dorëzojë në presidencë, një dekret, i cili ka të njëjtën vlerë ligjore siç dekreti i ’40-ës.

B. Fevziu: Pra që do të thotë që Presidenca e Greqisë merr atributet e Mbretërisë, të dekretit të Mbretit?

Ministri Bushati: Sipas të drejtës së brendshme greke.

B. Fevziu: Dhe është presidenca e Greqisë që do ta shfuqizojë ligjin e luftës?

Ministri Bushati: Është një dekret që mesa ç’kam kuptuar dhe ç’kam lexuar, edhe në konsultat që kemi zhvilluar, i cili kundër-firmosët nga anëtarë të kabinetit qeveritar dhe firmoset nga Presidenti i Republikës.

B. Fevziu: Kalon në Parlament për t’u votuar?

Ministri Bushati: Jo.

B. Fevziu: Nuk ka nevojë të kalojë në Parlament?

Ministri Bushati: Jo.

B. Fevziu: Pse të mos kalojë në parlament që të marrë vulën e plotë?

Ministri Bushati: Sepse është si të themi si një vendim i Këshillit të Ministrave në Shqipëri që nuk kalon në Parlament.

B. Fevziu: Po kur ka qenë kaq e thjeshtë pse nuk e ka marrë asnjë Këshill Ministrash në këto 30 vjet, sepse dhe Papandreu e çoi për t’u votuar në Parlament

Ministri Bushati: Sepse gjithmonë, z. Fevziu, kemi këmbëngulur që kjo është një çështje politike dhe më pas është një çështje edhe ligjore. Dhe kjo është kundërpërgjigjja për çdo njeri që në Tiranë ka thënë në studio të ndryshme televizive apo parlament që nuk ekziston ky ligj, nuk na sulmon njeri etj. etj.

B. Fevziu: Ky nuk është faji i njerëzve në studio, kam përshtypjen z. Bushati,

Ministri Bushati: Absolutisht!

B. Fevziu: Është kaos i krijuar nga qëndrimet e palës greke në vijimësi. Mund t’ju citoj të paktën 5 deklarata kontradiktore të palës greke.

Ministri Bushati: Më vjen mirë që ju e keni bërë kërkimin e plotë. Kam një dokument nga arkiva jonë në Ministrinë e Jashtme që me vendosjen e marrëdhënieve diplomatike.

B. Fevziu: ’74-ën, ‘71-in?

Ministri Bushati: ’71-in, kanë filluar diskutimet për këtë çështje dhe qeveri të ndryshme të Greqisë dhe forca të ndryshme politike kanë qëndrime totalisht të ndryshme për këtë çështje. Është mendoj, një sukses jo i vogël fakti që sot për sot, nuk ka më dilemë as Presidenti grek, as Kryeministri, as ministri i Jashtëm, që ligji i luftës është në fuqi dhe është marrë angazhimi që ligji i luftës do të shfuqizohet.

B. Fevziu: Dhe ju garantoni që kjo formulë shfuqizimi e shfuqizon njëherë e përgjithmonë ligjin e luftës?

Ministri Bushati: Absolutisht po, sepse është pjesë e paketës.

B. Fevziu: Kur do ta bëjë Greqia këtë?

Ministri Bushati: Ne mendojmë që e gjithë paketa do të formalizohet brenda 6-mujorit të parë të 2018-ës dhe natyrisht do të kemi edhe një koreografi të dakordësuar për mënyrën se kur dhe si do të shkojnë të gjitha aktet njëra pas tjetrës.

B. Fevziu: Ligji i luftës është pika e parë e paktës, cilat janë pikat e tjera? M’i numëroni vetëm si pika:

Ministri Bushati: Së dyti janë çështjet që kanë të bëjnë me…

B. Fevziu: Marrëveshjen detare?

Ministri Bushati: Mund të shkojmë edhe tek marrëveshja detare, por t’i lëmë më shumë kohë se është edhe më sensitive… së dyti janë çështjet praktike, dua të them vula apostile, vetëm nga aplikimi i vulës apostille.., është i vetmi vend, për fat të keq, anëtar i BE-së që aplikon këtë rezervë..

B. Fevziu: Dhe ka të drejtë në këtë pikë

Ministri Bushati: Nuk mendoj se ka të drejtë...

B. Fevziu: …se këtu ka pasur falsifikime skandaloze dokumentesh…

Ministri Bushati: Z. Fevziu, i njeh Gjermania, i njeh Franca, i njeh Italia, i njeh Spanja. Më vjen mirë që është rënë dakord që brenda pranverës të hiqet rezerva për vulën apostile dhe qytetarët shqiptarë, bashkatdhetarët tanë që jetojnë dhe punojnë në Greqi, nuk do të paguajnë më kosto shtesë. Së treti, është njohja e patentave ose lejeve të drejtimit të automjeteve, i kemi me Italinë, Malin e Zi, është bërë dje raundi i fundit i diskutimeve

B. Fevziu: ...që do të thotë që me patentën që ne qarkullojmë në Shqipëri, mund të qarkullojmë lirshëm dhe në Greqi, nuk ka nevojë më për atë kartonin e madh?

Ministri Bushati: Lirshëm dhe në Greqi. Është një raund tjetër diskutimesh në nivel ekspertësh dhe do të finalizohet gjithashtu brenda pranverës. Kemi diskutuar çështjet që kanë lidhje me njohjen e kontributeve të shqiptarëve që jetojnë në Greqi. Nuk është një çështje politike, pra nuk është se ka një mohim nga ana e Greqisë për këtë çështje, por është një çështje financiare që ka të bëjë me aftësinë e Greqisë për të paguar, që për hir të së vërtetës nuk është se e kemi adresuar dot as me Italinë apo vendet e tjera ku ka një përqendrim të shqiptarëve. Kemi gjithashtu çështjet që kanë lidhje me referencat në tekstet shkollore. Është ngritur një grup pune në nivel ekspertësh dhe po punon për të hequr çdo lloj reference nga tekstet shkollore që nuk është i përshtatshëm me standardet e Këshillit të Europës në këtë fushë. Standarde të cilat janë të aplikueshme si për Greqinë, ashtu edhe për Shqipërinë. Kemi diskutuar për çështjen e pakicës greke në Shqipëri, duke qenë se Shqipëria ka bërë një ligj modern në këtë drejtim dhe jemi të gatshëm që të shohim forma të ndryshme të bashkëpunimit për të jetësuar projekte në këtë fushë. Kemi diskutuar gjithashtu pjesë të paketës së çështjeve me një specifikë historike zbatimin e marrëveshjes së 2009, përsa i përket vendprehjes së të rënëve grekë në Shqipëri. Siç dihet, ishte një marrëveshje e firmosur nga qeveria Berisha e cila nuk u zbatua për disa vite por nga ana tjetër, nuk është se është kontestuar në rrugë gjyqësore, siç ka qenë rasti i marrëveshjes së detit.

B. Fevziu: Atëherë a mund t’i marr pak nga pak?

Ministri Bushati: Patjetër.

B. Fevziu: Z. Bushati, a mund t’ju kërkoj të jeni pak më konciz në përgjigjet. Po kthehem tek çështja e varrezave të ushtarëve grekë. Ka qenë një marrëveshje paraprake, ka qenë një kërkim po e quaj një pretendim i hershëm i Greqisë. Në parim duket që nuk ka asnjë problem. Pyetja e parë është, sa palë varreza greke do të bëhen në Shqipëri?

Ministri Bushati: Ju thoni që në parim nuk ka asnjë problem por mund t’ju them që diskutimet për këtë çështje kanë filluar që në ’73, të paktën është kërkesa e parë që vjen nga Greqia. Deri në ’89, qëndrimi i palës shqiptare apo i regjimit të kohës ka qenë që mund t’i merrni eshtrat mbrapsht por nuk ndërtohet varrezë në Shqipëri. Më pas, pala greke ka këmbëngulur që në mungesë të varrezave të ndërtonte një monument, një memorial, një obelisk për të rënët. Qëndrimi i Shqipërisë së kohës ka qenë gjithashtu refuzues deri në ‘89’. Dhe në takimin e fundit mes Papuliasit dhe Reiz Malilës, çështje të cilat jam detyruar t’i shoh edhe vetë. Pas vitit ’90, qëndrimi i Tiranës zyrtare ka ndryshuar, nuk është se ka qenë unik në këtë gjë por ka ndryshuar deri…

B. Fevziu: Përderisa kemi një varrezë gjermane, një varrezë britanike, nuk është problem të kemi një varrezë greke por sa është rënë dakord?

Ministri Bushati: Në 2009 kemi rënë dakord që të ndërtojmë dy vendprehje, një në Këlcyrë dhe një në Bulerat.

B. Fevziu: Po tani sa do të ndërtohen?

Ministri Bushati: Nuk ka një marrëveshje të re. Në dy vite e gjysëm kemi punuar për protokollet e zbatimit të marrëveshjes.

B. Fevziu: Në rregull, por meqë janë dy, a ka ngritur pretendime Shqipëria se për faktin se në këto varreza kanë tentuar të varrosen shtetas shqiptarë të vdekur, të shitur si eshtrat e shtetit grek?

Ministri Bushati: Po, sepse ne kemi mësuar nga precedentët e hidhur të së shkuarës, në historitë e Kosinës. Sikurse duke qenë se shumë ujëra kanë rrjedhur që nga momenti që italianët kanë marrë eshtrat e të rënëve të tyre rreth viteve ’60’. Ne kemi ngritur një grup të përbashkët me ushtarakë dhe ekspertë. Ne vetë si Shqipëri asistohemi me një ekspert…

B. Fevziu: Pra, do të çekojë Shqipëria autenticitetin e eshtrave?

Ministri Bushati: Patjetër, në protokollin e zbatimit që kemi rënë dakord me palën greke është përcaktuar modaliteti se si bëhet gërmimi, identifikimi mbi bazën e AND-së…

B. Fevziu: Pra, do të ketë prani të forcave ushtarake shqiptare?

Ministri Bushati: Patjetër, ka prani të forcave ushtarake. Komisioni është i përbashkët …

B. Fevziu: Sa pretendojnë grekët? Sa ushtarë pretendojnë grekët të rënë në Shqipëri?

Ministri Bushati:…dhe ne jemi të asistuar nga një ekspert amerikan, i cili ka punuar për qeverinë amerikane me të zhdukurit në ish-Jugosllavi.

B. Fevziu: Sa të vrarë pretendojnë grekët në territorin shqiptar?

Ministri Bushati: Përsa i përket pretendimeve të palës greke, nuk është sekret të them që nuk përputhen shifrat tona me shifrat e Greqisë..

B. Fevziu: Sa pretendojnë?

Ministri Bushati: Nuk do të kisha dëshirë që sot këtu të… por është një shifër që nuk përputhet me shifrat tona. Por interesant është fakti që ne kemi nga arkiva të seleksionuar shifrat tona, pra supozimet tona. Mund t’ju them se nga gërmimet e para në terren, numri i ushtarëve të identifikuar është disa herë më i vogël se numri i atyre që pretendohet nga pala greke.

B. Fevziu: Megjithatë edhe kjo është çështje verifikimi.

Ministri Bushati: Por nuk ka asnjë kontestim në këtë pikë.

B. Fevziu: Z. Bushati, a ka ngritur një pretendim Shqipëria në negociatat me Greqinë për hir të reciprocitetit ose të ruajtjes së një lloj balance, të ngrejë një memorial ose një varrezë të 166 ushtarëve shqiptarë të vrarë në luftën italo-greke në brendësi të kufirit grek?

Ministri Bushati: Ne kemi ngritur një pretendim që ka lidhje me të drejtën përkujtimore ..

B. Fevziu: … po qoftë edhe një memorial.

Ministri Bushati: … me të drejtën përkujtimore, që është në fakt më e gjerë se kjo që po themi. Besoj se dhe unë e mirëkuptoj deri diku edhe shqetësimin e opinionit publik kur diskutohet për vendprehje sepse përgjithësisht jemi mësuar me memoriale që nderon kujtimin e të rënëve …

B. Fevziu: Memorialet përgjithësisht …

Ministri Bushati: Unë e kuptoj deri diku edhe shqetësimin e opinionit publik kur diskutohet për vend prerje së përgjithësisht jemi mësuar me memorialë që nderon kujtimin e të rënëve dhe është zakonisht një proces.

B. Fevziu: Në Shqipëri në Greqi dhe në vendet e Ballkanit përkujtojmë vetëm fitimtaret por edhe të vrarët e tjerë kanë qenë ushtare të cilët nuk kanë asnjë faj për faktin që kanë humbur jetën në një luftë.

Ministri Bushati: Në fund të ditës kjo është një praktikë sot për sot e pranuar përgjithësisht nga e drejta ndërkombëtare dhe janë tre lloj formash një prej të cilave është kjo që është aplikuar në rastin Shqipërisë.

B. Fevziu: A është menduar për ngritjen e një përmendoreje në rastin e ushtarëve shqiptarë në brendësi të territorit grek në rrethinat e Janinës dhe me tej.

Ministri Bushati: Natyrisht e thashë edhe pak më parë, ne kemi në paketën e propozimeve tona një segment shumë të rëndësishëm që ka lidhje me të drejtën përkujtimore dhe natyrisht, brenda këtij segmenti ka çështje.

B. Fevziu: A është i përshtatshëm shteti shqiptar t’u ngrejë një varrezë këtyre ushtarëve brenda kufijve greke? Dhe a do ta lejonin greket një gjë të tille? Një varreze ushtarësh shqiptarë brenda territorit grek?

Ministri Bushati: Zoti Fevziu, duhet të kuptojmë që kemi të bëjnë me çështje që kanë të bëjnë me mirëkuptim mes palëve. Marrëveshja është firmosur në 2009 dhe po fillon të zbatohet në 2018

B. Fevziu: Por nuk ka pasur deri tani një varrezë shqiptare.

Ministri Bushati: Pra shteti shqiptar do t’a bëjë këtë në mirëkuptim me palën greke.

B. Fevziu: Kjo marrëveshje nuk ekziston. A do këtë një aneks të kësaj marrëveshje? Qoftë edhe në princip.

Ministri Bushati: Për momentin ne nuk kemi bërë një aneks të kësaj marrëveshje, ne kemi bërë protokoll të zbatimit të marrëveshjes se 2009 për të cilën duhet t’a them siç ja kam deklaruar disa herë palës greke gjatë këtyre viteve, nuk është se ne kemi qenë të kënaqur.

B. Fevziu: Për marrëveshjen?

Ministri Bushati: Jo.

B. Fevziu: Atëherë mbetet në parim edhe ideja e një memoriali që mund të ndërtohet brenda territorit grek.

Ministri D. Bushati: Përsa na përket ne, po, patjetër.

B. Fevziu: Është biseduar me greket apo është thjesht pretendim i palës shqiptare?

Ministri Bushati: Është biseduar me palën greke sepse ky proces është diskutuar para dy vjetëve ku unë dhe Kocias shkëmbyem nga një dokument që quhet NonPaper me pretendimet përkatëse.

B. Fevziu: A kane qenë greket fleksibel për ta pranuar një gjë të tille?

Ministri Bushati: Greket kanë qenë më të interesuar fillimisht për të zbatuar një marrëveshje e cila për hir të së vërtetës nuk është zbatuar nga ana jonë për arsyet që unë u përpoqa t’i përmend.

B. Fevziu: Pse çështja e marrëveshjes me Greqinë, dje ka deklaruar ministri i Jashtëm grek në ERTV që në këtë kuadër, Shqipëria pranoi zgjerimin e hapësirave ujore greke me 12 milje detare ka thënë Kocias dhe me pas, ai ka deklaruar që të gjitha modalitetet e tjera pritet që të zbatohen brenda pashkëve. Ndërkohë që mendohet që Kryeministri Cipras do të bëjë vizitë në Tiranë. Ka pranuar paraprakisht në princip shteti shqiptar që ujërat territoriale greke të shtrihen në 12 milje.

Ministri Bushati: Zoti Fevziu, pala shqiptare në diskutimet eksploratore që ka bërë lidhur me këtë çështje është nisur nga disa principe që në një mënyre apo në një tjetër përcaktojnë edhe perimetrin sesi lëviz pala shqiptare. Së pari, është e drejta ndërkombëtare UMCLosi, Konventa e Motego Bay-it. Se dyti, është vendimi i Gjykatës kushtetuese i cili..

B. Fevziu: Mesa di unë nuk ka asnjë të drejtë ndërkombëtare që mund të lejojë 12 milje detare. Enver Hoxha i kishte vendosur 12 milje detare por nuk nja njihte asnjë vend.

Ministri Bushati: Me lejoni ta mbaroj deri në fund. Së dyti, është vendimi i Gjykatës Kushtetuese, ka një pjesë substanciale i cili i hyn në thelb marrëveshjes dhe ka dhe një pjese procedurale ku flet për mungesën e plotfuqishmërisë që kishte grupi negociator që nuk e kishte marrë nga ana e Presidentit të Republikës. Këto për ne janë linja të kuqe që do të thotë mbi bazën...

B. Fevziu: Ju keni pranuar 12 milje detare..

Ministri Bushati: Unë mund t’ju them që në bisedën në princip që ne kemi zhvilluar dhe kemi rënë dakord me palën greke për këtë çështje, mund t’ju them që rezultati për palën shqiptare është një rezultat disa here me i mire se i 2009- ës.

B. Fevziu: A Keni pranuar ujërat territoriale 12 milje.

Ministri Bushati: Është në respekt të plotë me vendimmarrjen e Gjykatës Kushtetuese dhe me të drejtën Ndërkombëtare.

B. Fevziu: Jo, këtë do ta shohim kur të shohim marrëveshjen konkrete. Unë po ju pyes vetëm një pyetje. A keni lejuar ju territorit të ujërave greke 12 milje? Pra ja keni njohur këtë pjesë Greqisë?

Ministri D. Bushati: Por marrëveshja e 2009-ës...

B. Fevziu: Dhe ju duhet ta dini që ky është një nga konfliktet e hapura midis Greqisë dhe Turqisë për Ishujt e Egjeut.

Ministri Bushati: Marrëveshja e 2009-ës, zoti Fevziu, është bërë mbi bazën e supozimit të baraslargësisë, ndërkohë marrëveshje që ne synojmë të bëjmë me palën greke do të bëhet mbi bazën e parimit të baraslargësisë por e axhustuar në përputhje me gjeografinë dhe në përputhje me karakteristikat që kanë vendet.

B. Fevziu: Përse thonë që ju keni njohur 12 milje ujera territoriale?

Ministri Bushati: Unë po ju them dhe një herë qartë dhe shkoqur, ne kemi diskutuar në parim për linjat e kuqe përmes të cilave dhe përtej të cilave ne nuk dalim dot. Po ju them që marrëveshja do të jetë disa herë më e favorshme se marrëveshja që është arritur në 2009-tën. Dhe do të jetë në përputhje…

B. Fevziu: Ky pretendim është në përputhje…

Ministri Bushati: Jo, ky nuk është pretendim. Do të ulen..

B. Fevziu: Mua më lind e drejta të jem skeptik në raport me çdo marrëveshje kur ajo do të mbyllet. Prandaj po të pyes për këtë deklaratë të Kotzias, dua të di qëndron apo s’qëndron?

Ministri Bushati: Do të ulen ekspertët në tavolinë sepse ekspertët nuk janë ulur në tavolinë. Dhe do të finalizojnë marrëveshjen. Në momentin që marrëveshja...

B. Fevziu: Në momentin që marrëveshja del si ajo e vitit 2009, e cila është hedhur poshtë nga Gjykata Kushtetuese, do ta firmosni?

Ministri Bushati: Po nuk ka asnjë lloj…Kjo ka qenë një ndër pikat tona apo angazhimet tona të palëkundshme. Nuk mendoj se kam bërë ndonjë trimëri as unë dhe askush tjetër duke deklaruar që çdo gjë që do të shkelte mbi vendimin e gjykatës kushtetuese do të merrte…

B. Fevziu: Jo që s’keni mundësi ta bëni..

Ministri Bushati: Një risk të paimagjinueshëm përsipër. Pala greke e ka kuptuar këtë gjë.

B. Fevziu: Kur do të jetë marrëveshja e detit me Greqinë?

Ministri Bushati: Po në rast se bisedimet në rang ekspertësh do të ecin në rrugën e duhur, ekzistojnë të gjitha mundësitë që brenda 6-mujorit edhe një marrëveshje e re për zonën e dilimituar të mbyllet. Por ju a thashë, ka edhe një pjesë tjetër, çështja e kufirit që ka të bëjë edhe me kufirin tonë.

B. Fevziu: Kufirin tokësor. Këtë doja të thoja për një pjesë të publikut që ndoshta nuk e di. Midis Shqipërisë dhe Greqisë ka pasur pretendime territoriale për korrigjimin e vijës. Fuqitë e mëdha përmes një komisioni përfaqësues të tyre, madje kjo histori ka edhe vrasjen e famshme të Gjeneralit Telini, që kryesonte grupin që do të përcaktonte kufirin. Por ky grup mbas vrasjes së Telinit përcaktoi linjën e kufirit me protokollin e Firences në vitin 1925. Që është kufiri i sotëm midis dy vendeve. Shqipëria ka firmosur protokollin e Firences , Greqia e ka kontestuar. Madje duke u vënë në një situatë pak paradoksale sepse ndërkohë ka njohur protokollin e Lozanës në raportin me Turqinë. Por nuk njeh protokollin e Firences në raport me Shqipërinë. Zoti Bushati, kjo marrëveshje do të përfshijë dhe njohjen, pra po të them njohjen e protokollit të Firences nga Greqia?

Ministri Bushati: Po.

B. Fevziu: Që de facto e ka njohur, por po themi de jure.

Ministri Bushati: Po

B. Fevziu: Përfshin dhe njohjen, pra Greqia angazhohet të njohë protokollin e Firences të vitit 1925, ku fuqitë e mëdha përcaktuan kufijtë që ne kemi sot midis dy vendeve.

Ministri Bushati: Po. Dhe nga leximi që ne i kemi bërë protokollit të Firences ka referenca të qarta edhe për sa i përket delimitimit, po pra detit. Çka nuk ka qenë fare parasysh në marrëveshjen e 2009. Sikundër jemi duke negociuar edhe dy marrëveshje. Njëra për sa i përket piramidave në kufirin tokësor…

B. Fevziu: Po, e cila... Ashtu është…

Ministri Bushati: E dyta, në lidhje me menaxhimin e incidenteve kufitare.

B. Fevziu: Dua t’ju bëj tani 2-3 pyetje të tjera. Problemi çam është zhdukur nga axhenda. Të paktën sipas deklaratës së Kotzias, ai thotë në fakt që për ne nuk ekziston, nuk ka çështje çame, pavarësisht faktit se Tirana dëshiron ta vendosi atë në tavolinë. Sepse do ti kthehem pak edhe çështjes së pronave të shqiptarëve, ku dallojnë ato të shqiptarëve nga ato të çamëve. Janë dy çështje të ndryshme për ta sqaruar për publikun. Por është ngritur çështja çame apo nuk është ngritur? Dhe çfarë qëndrimi, unë vetëm këtë dua nga ju, çfarë qëndrimi zyrtar ka Tirana për çështjen çame?

Ministri Bushati: E para, ju mund ti referoheni të gjitha kronikave të lajmeve për të…

B. Fevziu: Unë ju kam ju, po ju bëj pyetje konkrete.

Ministri Bushati: Për të kuptuar që kjo është një çështje  cila në 2012 Parlamenti Shqiptar ka miratuar një rezolutë ku i kërkon qeverisë apo ku i jep mandate qeveris për të diskutuar për këtë çështje. Pra e bën një pjesë të dosjes diplomatike. Në 2013, për herë të parë, në një qeveri shqiptare, në