Postuar më: 31 Janar 2018

Intervistë e Ministrit Bushati në emisionin “Studio e Hapur” me Eni Vasilin

 

Intervistë e Ministrit Bushati në emisionin “Studio e Hapur” me Eni Vasilin

 

Eni Vasili: Mirëmbrëma të nderuar teleshikues. Mirë se erdhët në programin “Studio e Hapur”. Unë jam Eni Vasili. Ndërkohë që portalet pothuajse të gjitha kanë titull të pare, “Kotzias rrëzon Ditmir Bushatin për çështjen çame”. Ditmir Bushati është për të dhënë sqarime këtu me ne, jo vetëm për këtë çështje, por sigurisht edhe për shumë çështje të tjera. Mirëmbrëma. Mirë se erdhët.

MEPJ Ditmir Bushati: Mirëmbrëma. Mirë se ju gjeta.

Eni Vasili: Faleminderit zoti Ministër për Evropën dhe Punët e Jashtme. Ditmir Bushati është protagonist i së hënës sonë. Dhe unë dua ta filloj më çështjen greke, dua ta quaj kështu, do mbërrijmë te çështja çame dhe reagimi i Ministrisë së Jashtme dhe Kotzias sot në mbrëmje. Zoti Bushati, ju dhe homologu juaj grek Kotzias keni zhvilluar tashmë dy raunde bisedimesh duke u ngujuar një herë në Greqi, një herë në Shqipëri, në Korçë për të gjetur zgjidhje për problemet mes dy vendeve, probleme që datojnë tashmë prej vitesh. Problemi është që me sa duket, të gjithë biem në një mendje, sidomos media, por jo vetëm, që nuk ka transparencë, (edhe opozita), për këto takime. Ajo që dimë sot, deri tani, që pas negociatave nisin gërmimet për ushtarët grekë të rënë në Shqipëri. Pse duhej nisur pikërisht nga kjo çështje dhe kjo është pyetja e parë, lista e zgjidhjes së problemeve mes dy vendeve.

MEPJ Ditmir Bushati: Faleminderit për pyetjen. Ne me Greqinë kemi mbërritur në këtë pikë për një proces të vështirë i cili në fakt ka filluar që në 2013-tën ku fillimisht kemi listuar natyrën e çështjeve që i konsiderojmë të tilla dhe më pas i kemi trupëzuar këto çështje në një dokument. Kemi bërë shkëmbimet përkatëse se cili është këndshikimi i palës shqiptare dhe cili është ai i palës greke e më pas kemi bërë kategorizimin e çështjeve duke u përpjekur për t’i përfshirë në një paketë. E them këtë sepse për çdokënd që e ka ndjekur dinamikën e marrëdhënieve shqiptaro-greke edhe për çështje të tjera, në të shkuarën fillimisht ka pasur një mohim të ekzistencës së çështjes. Më pas është konsideruar si diçka absurde që nuk ka efekte në praktikë dhe në ditët e sotme kemi konfirmim të ekzistencës së çështjes. E kam fjalën për çështjen e ligjit të luftës. Ne e kemi ngritur këtë që në 2013 në plan të parë me Ministrin e Jashtëm grek të asaj kohe, Venizellos. Reagimet e njëpasnjëshme deri në ditët e sotme kanë qenë këto që unë sapo thashë. Kreta dhe Korça kanë qenë dy stacione intensive pas një mandati të qartë që të dy ministrat morën nga kryeministrat në takimin që u zhvillua në NATO në qershor të vitit të kaluar dhe pas tij, kishte rreth dy vite që ishte ngritur një mekanizëm dialogu që drejtohej nga përfaqësues të lartë të Ministrisë së Punëve të Jashtme të Shqipërisë dhe të Greqisë të cilët gjithashtu kishin sistemuar disa prej këtyre çështjeve. Për t’u kthyer tek pyetja që ju më bëtë. Në 2009, qeveria Berisha kishte konkluduar me palën greke këtë marrëveshje për ndërtimin e dy vendprehjeve për të rënët grekë gjatë Luftës së Dytë Botërore. Natyrisht kjo ishte një marrëveshje e cila nuk ishte atakuar në asnjë prej institucioneve, siç ishte për shembull rasti i marrëveshjes së detit që ne e njohim si marrëveshja e detit. Për ne, marrëveshja kishte mangësi serioze nga mënyra se si do të duhej që të implementohej kjo në praktikë dhe n’a është dashur rreth dy vite diskutimi me palën greke në nivel të ekspertëve. Ministria e Mbrojtjes e ka drejtuar këtë proces për të hartuar protokollet e zbatimit të marrëveshjes pikë së pari dhe së dyti, për ta bërë këtë marrëveshje në praktikë më garantiste edhe nga pikëpamja e standardeve ndërkombëtare. Flasim gjithmonë për vendprehjet, qoftë për mënyrën se si do të kryhet procesi i gërmimeve në terren, pikat e identifikuara për këto.

Eni Vasili: A keni ju një shifër? Sa eshtra synohet të kërkohen ose sa parashikohet? A ka një diçka paraprake? Dhe në cilat zona?

MEPJ Ditmir Bushati: Padyshim që ka. Të gjitha zonat që do të kryhen gërmimet janë të identifikuara dhe janë të identifikuara edhe në Vendimin e Këshillit të Ministrave. Ka shifra paraprake. Ka shifra që janë rakorduar fillimisht me palën greke. Jo çdo shifër e cila është supozuar domosdoshmërisht, përputhet me gjetjet në terren. Siç kanë dëshmuar edhe ditët e para të gërmimeve në terren, por duhet të bëjmë të qartë dallimin mes pikave dhe vendeve ku do të kryhet gërmimi sepse kam lexuar në media shqetësimet që janë ngritur ndoshta dhe me të drejtë sipas të cilave, bëhej një ngatërresë mes pikave ku do të ndodhë gërmimi dhe varrezave. Pra, nuk bëhet fjalë për më shumë se dy varreza që përcaktonte marrëveshja e vitit 2009. Ndërsa pikat e gërmimit, në momentin që mbyllet procesi i gërmimit mbi bazën e këtyre standardeve dhe ekspertëve të të dyja palëve, kthehen në gjendjen e tyre të mëparshme.

Eni Vasili: Sa pika gërmimi janë? Në cilat zona?

MEPJ Ditmir Bushati: Janë disa pika gërmimi, janë disa zona të Shqipërisë që prekin në mos gaboj 3 apo 4 bashki siç specifikohet edhe në vendimin e Këshillit të Ministrave dhe risia e vendimeve ka të bëjë me faktin që i jepen detyra konkrete bashkive dhe autoriteteve të tjera për procesin e shpronësimit, për statusin që duhet të kenë më pas varrezat dhe për mënyrën se si duhet të organizohen të gjitha institucionet në këtë proces.

Eni Vasili: Qëndrojmë tek shifra. Nuk më dhatë një shifër?

MEPJ Ditmir Bushati: Dua që të mirëkuptohem në këtë çështje. Nuk është se ne nuk kemi shifra për këtë proces. Është bërë një diskutim shumë serioz në nivelin e ekspertëve. Nuk është se palët kanë të njëjtat shifra, pra kanë të njëjtat pretendime, në qoftë se mund të themi kështu. Por verifikimi në terren, në fund të ditës do të tregojë vërtetësinë e pretendimeve të palëve. Por nga të gjitha dëshmitë historike që janë mbledhur bëhet fjalë për disa zona ku janë zhvilluar luftimet italo-greke dhe ky proces po kryhet me shumë seriozitet në bazë të të gjitha standardeve ndërkombëtare, qoftë këqyrja e vendit të ngjarjes, procesi i identifikimit dhe më pas procesi i varrimit.

Eni Vasili: Do t’ju pyes më pas dhe për standardet dhe nëse ka rrezik që të përsëritet viti 2004, Kosina në mos gaboj, etj., etj. Do mbërrijmë aty. Pastaj ka një lloj sensibiliteti në fakt. Aktualisht po gërmohet në fushën e Sajmolës në grykën e Këlcyrës. A ka një raport sa eshtra janë gjetur p.sh.?

MEPJ Ditmir Bushati: Ka raport ditor që bën grupi i ekspertëve i cili udhëhiqet nga Ministria e Mbrojtjes. Për momentin, mund të them që shifra është më e vogël se shifra e cila është supozuar. Edhe nga bisedat dhe opinionet e ekspertëve është deri diku normale, sepse në harkun kohor të këtyre 70 viteve janë zhvilluar shumë ngjarje dhe në një mënyrë a një tjetër, është relativisht e kuptueshme që shifrat nuk do të përputheshin plotësisht.

Eni Vasili: Zoti Ministër, mund të n’a e thoni ku janë dy vendprehjet siç i quani ju, ku do të varrosen eshtrat e gjetura, që do të gjenden më pas nga ky proces?

Ministri Bushati: Janë aty ku praktikisht janë përcaktuar që në marrëveshjen e 2009-s, në Bularat dhe në Këlcyrë.

Eni Vasili: Pra këto të dyja dhe është rënë përfundimisht dakord që do të jenë vetëm këto të dyja. Dakord me gërmimet. Në fund të fundit, çdo shtet synon te nderojë të rënët e tij. Përse Greqia kërkon ndërtimin e varrezave këtu, t’i lerë eshtrat e saj këtu, përse nuk i tërheq në Greqi? Ka pasur një opsion të ofruar nga pala shqiptare në lidhje me këtë çështje?

MEPJ Ditmir Bushati: E thashë edhe herë tjetër. Ne kemi qenë në kushtet kur ka pasur një marrëveshje të konkluduar në vitin 2009, një marrëveshje e cila nuk është atakuar siç mund të jenë atakuar marrëveshje të tjera. Natyrisht, në rast se do të donit të kishit mendimin tim personal, ka edhe mënyra të ndryshme se si bota demokratike operon sot. Njihen të dyja format, qoftë ky proces që po ndodh.

Eni Vasili:   Italia i ka marrë për shembull.

Ministri Bushati: Qoftë ky proces që po ndodh, qoftë marrja e eshtrave brenda apo edhe ndërtimi i thjeshtë i një obelisku që përkujton të rënët, pra ka disa variante.

Eni Vasili: Po pse nuk filluat për shembull nga Kosina që dihet që është ngjitur me vendvarrimin zyrtar të Këlcyrës dhe hapen vendvarrime të tjera. Ka pasur një precedencë?

Ministri Bushati: Ky është një proces që e kanë drejtuar teknikët. Ka një hartë të qartë se ku do të zhvillohet i gjithë procesi i gërmimit dhe procesi i identifikimit dhe besoj që është mirë t’ja lëmë kohës, por nga ana tjetër, duke qenë se ka pasur precedentë jo fort pozitivë si ky qe ju i referuat. Unë e mirëkuptoj shqetësimin, sensimbilitetin apo edhe pikëpyetjet që shtrohen.

Eni Vasili: Po në fakt, kanë qenë të ndryshme shqetësimet. Për shembull, një tjetër është ai që duket sikur ndërtimi i këtyre varrezave ndërton njëkohësisht një kufi imagjinar në pikën kufitare që për grekët në fakt nuk është imagjinare. Flasim për Vorio Epirin për shembull?

MEPJ Ditmir Bushati: E para, kur themi për grekët nuk është imagjinare, unë nuk jam këtu për të bërë fare avokatinë e palës greke. Është mirë që t’i referohemi qëndrimit zyrtar të Greqisë. Edhe në ato ide, dokumente apo linja bazë në të cilat ne gjatë gjithë këtyre viteve kemi rënë dakord me palën greke, por edhe në dokumentet që kemi shkëmbyer zyrtarisht, çështja e integritetit territorial të Shqipërisë dhe Greqisë është një çështje e cila në asnjë rrethanë nuk vihet në diskutim, qoftë protokolli i Korfuzit apo Akti Final i Helsinkit.

Eni Vasili: E kuptoj. Lajmi i nisjes së gërmimeve për eshtrat e ushtarëve grekë në Shqipëri është pasqyruar edhe nga mediat italiane. Po kështu edhe në Shqipëri shumë. Mediat italiane falsin për një shifër, 8 mijë grekë të rënë në Shqipëri gjatë luftës italo-greke. Ju e konfirmoni? Unë ju pyeta edhe pak më parë për shifrat, por kjo vjen nga mediat italiane. E konfirmoni këtë si shifër?

Ministri Bushati: Edhe një herë tjetër thashë, personalisht kam vendosur të mos bie në kurthin e shifrave sepse siç ju thashë edhe pak më parë, qoftë për ditët që është kryer operacioni i kërkimeve, shifrat e eshtrave të gjetura janë më pak se eshtrat apo shifrat e pretenduara. Prandaj do të isha i rezervuar për të konfirmuar shifra që mund të jepen si të tilla nga media.

Eni Vasili:  Nuk kanë munguar zërat për manipulime, për shembull u gjetën eshtrat e një ushtari italian, raportohen si grek. Në media janë verifikuar disa prej këtyre rasteve. Nuk e di në qoftë se i keni...

MEPJ Ditmir Bushati: Kjo është një çështje për të cilën edhe ambasada italiane në Tiranë përmes një note verbale ka shprehur interesimin e saj dhe autoritetet shqiptare do të bashkëpunojnë me qeverinë italiane në këtë proces sepse siç e thashë, kanë rrjedhur shumë ujëra në histori, mund të mos evitohen ato raste ku mund të ketë edhe ushtarë apo eshtra të ushtarëve italianë që mund të mos jenë evakuuar të gjitha në Itali. Gjithashtu, mund t’ju them që Shtetet e Bashkuara të Amerikës po n’a asistojnë me një ekspert të tyrin e cili ka njohuri dhe eksperiencë të akumuluar në procese të ngjashme sidomos në ish Jugosllavi.

Eni Vasili: Gjithë shqetësimi që ofrohet, ndoshta ligjërohet nga dy fakte: Nga precedentët, por edhe nga fakti që procesi s’ ishte transparent. Qëndrojmë tek precedentët, siç thashë pak më parë, në 2004, Kosina ka qenë një precedent jo pa rrezik, pamë priftin e zonës në atë kohë që paguante para për blerjen e eshtrave, eshtra fëmijësh u ngatërruan aty, apo të moshuarish, banorë të zonës, u raportua edhe për skelete kafshësh, mjafton që në ato varreza, le ta themi kështu, të gjendej diçka. Ka rrezik të përsëritet e njëjta skenë?

MEPJ Ditmir Bushati: Nuk mendoj se ka rrezik. Ju i referoheni 2004-s, kur së pari nuk ishte nënshkruar marrëveshja mes Greqisë dhe Shqipërisë dhe së dyti, thashë që përsa na përket ne, jemi përpjekur gjatë këtyre dy viteve për të shtuar elementët që i japin një garanci shumë më të madhe procesit, pikërisht, duke patur parasysh edhe shqetësimet legjitime të opinionit publik, shqetësimet legjitime të cilave ju i referoheni, siç është rasti i Kosinës.

Eni Vasili: Dakord.

MEPJ Ditmir Bushati: Por çdo gjë sot për sot kryhet me një komision të përbashkët, janë disa institucione shtetërore, përveçse autoritetet vendore të përfshira në këtë proces.  

Eni Vasili: Ndërkohë që në Shqipëri do të ndërtohen vendprehjet greke, varrezat greke, madje sipas vendimit të qeverisë, çdo 28 tetor do të zhvillohet një ceremonial shtetëror në nder të të rënëve grekë, pyetja ime është: A ka një kërkesë nga pala shqiptare që të ketë një memorial të çamëve të vrarë në Greqi, të partizanëve shqiptarë të vrarë në Greqi?

MEPJ Ditmir Bushati: E para më duhet të sqaroj çështjen e statusit ligjor të varrezave, pavarësisht sa thashë. Ka të paktën tre modele, tre praktika të cilat ne njohim: Një është çështja e ndërtimit të varrezave, e dyta është evakuimi i eshtrave, e treta është memoriali. Edhe sot e kësaj dite, për ushtarët britanikë të rënë këtu, apo italianë e kështu me radhë, bëhet një ceremoni e caktuar, nuk është pjesë e ceremonialit zyrtar, nuk është pjesë e protokollit shtetëror, por ka një ceremoni të caktuar, ku nderohen së bashku me praninë në këtë ceremonial edhe të forcave të armatosura të Shqipërisë. E njëjta gjë do të ndodhë edhe përsa i përket dy varrezave për të rënët grekë, për të cilët ne po flasim. Për çështjen çame, meqë më premtuat që në fillim, unë dëshiroj ta trajtojmë veçmas dhe mundësisht në mënyrë më të detajuar, duke mos vendosur një barazi mes rastit që po shqyrtojmë dhe asaj çështjeje. Në rast se doni unë mund të them që tani që për ne…

Eni Vasili: Ka pasur dhe partizanë të rënë, nëse ju nuk…

MEPJ Ditmir Bushati: Dakord. Për ne është një çështje e lirive dhe të drejtave themelore të njeriut, e kam thënë edhe sot në Komisionin e Politikës së Jashtme. Ka një Rezolutë Parlamenti Shqiptar dhe kjo rezolutë është vija orientuese, perimetri në të cilin operon çdo qeveri, të paktën përsa kohë ajo Rezolutë është në fuqi. Dhe duke qenë se ajo Rezolutë u miratua në 2012, në 2013-ën, për herë të parë, një qeveri shqiptare kishte të shkruar në programin e saj çështjen çame me të gjitha segmente që i takojnë kësaj çështjeje. Por kjo nuk është një çështje që ka të bëjë me pretendimet territoriale të Shqipërisë ndaj Greqisë. Unë e kuptoj shqetësimin që ka pala greke, politika greke përgjithësisht kur diskutohet kjo çështje dhe ndoshta kur thonë që për ne nuk ekziston si çështje, kanë merak apo frikë, në gjykimin tim të pajustifikuar, për pretendime të mundshme territoriale, të cilat as nuk kanë ekzistuar ndonjëherë dhe as nuk ekzistojnë. Por çështjen çame, ne edhe në dokumente shkresorë me palën greke e kemi konsideruar si një çështje të lirive dhe të drejtave themelore të njeriut që ka të bëjë në radhë të parë me gëzimin e të drejtave pronësore, së dyti, me mospërgjegjësinë kolektive dhe së treti, me lirinë e lëvizjes dhe me të drejtën përkujtimore, për një çështje, e cila ka specifikë të caktuar historike.

Eni Vasili: Por e drejta përkujtimore, si do të përkujtohet psh në shtetin grek një çam i rënë?

MEPJ Ditmir Bushati: E drejta përkujtimore, në shtetin grek, natyrisht që do të vijë…

Eni Vasili: Pyetja është pse nuk kërkohet një varrezë për çamët, ose nëse e keni kërkuar a e keni bërë këtë kërkesë?

MEPJ Ditmir Bushati: Ju thashë edhe njëherë tjetër që ne e kemi konceptuar dhe e kemi shtruar këtë çështje në këto dimensione. Më pas, nuk do të ishte shumë normale që unë këtu të thosha tek e drejta përkujtimore, çfarë ne kemi kërkuar dhe si e kemi trajtuar. Por në gjykimin tonë e drejta përkujtimore…

Eni Vasili: Po pse të mos na e thoni z.Ministër, sepse e dini kush është problemi? Këto negociata kanë qenë kaq shumë të bunkerizuara, ne nuk dimë asgjë. Publiku asgjë. Ne dimë vetëm çfarë duket. A është normale kjo? Që të ketë kaq shumë mungesë transparence ndaj një negociate kaq…edhe opozita është e painformuar, ndërkohë që Tzipras e ka trajtuar ndryshe opozitën e vendit të vet…

Ministri Bushati: Si e ka trajtuar Tzipras?

Eni Vasili: Mund të më jepni një përgjigje së pari për çështjen çame dhe pastaj…  

MEPJ Ditmir Bushati: E para, përsa i përket këtij negocimi apo këtij procesi, është krejt e kuptueshme që as ne dhe as pala greke nuk del dot para mediave publikisht për të shpjeguar në mënyrë shteruese të gjithë platformën e negocimit, sepse përsa kohë ky proces është duke u zhvilluar, do të dëmtonte  ecurinë e tij. Dhe në momentin kur ulesh në tryezë dhe diskuton çështje të cilat kanë 70 vjet mes palëve, nuk është e thënë që për të gjitha çështjet, do të duhet që automatikisht, të gjendet dakordësia. E thashë edhe pak më përpara, kur marrim rastin e ligjit të luftës, mund t’i referoheni deklarimeve që kanë dhënë shtetarë të ndryshëm të Greqisë kur kanë ardhur dhe kanë vizituar Tiranën apo kur na kanë pritur në Greqi. Për çështjen e ligjit të luftës ne kemi bërë një hap përpara, shumë pozitiv do të thosha.

Eni Vasili: Cili është hapi, ka një vendim?

MEPJ Ditmir Bushati: Hapi është që në radhë të parë kemi njohjen e kësaj çështjeje si një çështje problematike, madje ministri Kotzias e ka konsideruar një relike, një gjë absurde dhe të së shkuarës. Ne kemi kërkuar që ligji i luftës të shfuqizohet me një akt ekuivalent të së drejtës së brendshme greke. Se sot më tha një nga kolegët e Partisë Demokratike në Parlament, pse s’e hiqni ligjin e luftës (qesh) dhe kjo është një çështje që…

Eni Vasili:  Dekret presidenti? Do të futet në lojë Parlamenti?

MEPJ Ditmir Bushati: Ne kemi kërkuar një akt ekuivalent…  

Eni Vasili: Se ka qenë dekret mbretëror në mos gaboj…

MEPJ Ditmir Bushati: Ka qenë dekret mbretëror dhe ne duam që ky dekret mbretëror të shfuqizohet me një akt ekuivalent në kuptimin e së drejtës greke që do të prodhonte, e kam thënë në mënyrë konsistente se kam dëgjuar shumë komente gjatë kësaj periudhe që thoshin se nuk hiqet me marrëveshje, nuk hiqet me deklaratë etj. etj. 

Eni Vasili:  Si do të hiqet konkretisht?

MEPJ Ditmir Bushati: Do të hiqet me një akt ekuivalent, të së drejtës së brendshme greke. Pra në qoftë se dekreti shfuqizohet me një dekret tjetër, apo nëse ligji shfuqizohet me një ligj tjetër, ky është akti ekuivalent. Nuk është as marrëveshja, as partneriteti strategjik dhe as një deklaratë politike, sepse shfuqizimi i ligjit të luftës do të sjellë dy pasoja: 1-politike dhe 2: ligjore.

Eni Vasili:  Është marrë vendimi përfundimtar për abrogimin e ligjit të luftës dhe ka një datë kur do të ndodhë kjo?

MEPJ Ditmir Bushati: Ne jemi në një rrugë të sigurt të shfuqizimit të ligjit të luftës nga ana e autoriteteve greke. Nuk mund t’ju konfirmoj sot datë, pavarësisht se mendoj se dita e shfuqizimit do të jetë një ditë e afërt.

Eni Vasili:  Çfarë e mban peng?

MEPJ Ditmir Bushati: Tani ne kemi rënë dakord në princip për mënyrën sesi do të shkohet drejt heqjes së ligjit të luftës, përsa i përket pasojave politike, mendoj që nuk kanë shumë nevojë për koment përsa i përket pasojave ligjore, më lejoni që të jem shumë i qartë: Bëhet fjalë për tre kategori, sepse edhe në këtë pikë ka pasur në disa raste mungesë informacioni dhe njohurie për çështjen, në raste të tjera spekulime. Bëhet fjalë për tre kategori: Me vendosjen e ligjit të luftës u vendosën nën sekuestro pronat e shqiptarëve, shtetasve shqiptarë, pronat e shtetasve shqiptarë me kombësi greke, që njihen ndryshe si minoritet dhe së treti, pronat e shtetit shqiptar. Pra janë tre kategoritë të cilat presin të përfitojnë nga shfuqizimi i ligjit të luftës. Kemi bërë edhe një seancë diskutimi dhe konsulte edhe me ekspertë shqiptarë, por edhe me ekspertë të huaj në lidhje me pasojat juridike dhe me hapat që duhen ndjekur nga momenti që bien të gjitha pengesat ligjore për gëzimin e pronësisë. Por meqë ka pasur edhe një spekulim të dytë, heqja e ligjit të luftës, nuk ka lidhje të drejtpërdrejtë me pronat që pretendon komuniteti çam. Sepse ligji i luftës është vendosur në vitin ’40-të ndërkohë që fillimi i konfiskimit të pronave të komunitetit çam, e kemi në vitet ’46-‘47, pas vendimeve të Gjykatës Speciale të Janinës dhe ngjarjeve që shoqëruan këto vendime.

Eni Vasili:  Zoti Ministër, do të mbërrijmë edhe tek pronat e çamëve, por para kësaj a mund t’i japim përgjigje se ç‘do të bëhet me pronat e shqiptarëve të tjerë, pra ato tre kategori, qoftë edhe për pronat e shtetit shqiptar. Pra, nëse sot abrogohet ligji i luftës, çfarë ndodh me pronat e shqiptarëve?

MEPJ Ditmir Bushati:  N.q.s. sot abrogohet ligji i luftës, çdo qytetar shqiptar, sikundër ne kemi bërë një vlerësim paraprak për pronat që pretendon shteti shqiptar, dhe çdo shtetas shqiptar me kombësi greke, ka të drejtën të kërkojë pranë instancave shtetërore, pronën, gëzimin e pronës.

Eni Vasili:  Çfarë bëhet me këtë periudhë, që nga 1940 e deri sot, nëse sot është gjithmonë dita që abrogohet ligji i luftës? A është parashikuar në bisedimet tuaja kjo çështje?

MEPJ Ditmir Bushati: Për çfarë flasim?

Eni Vasili:  Për fuqinë prapavepruese, paravepruese, etj. të këtij ligji?

MEPJ Ditmir Bushati: Nuk besoj se do të ketë fuqi prapavepruese sepse as pronat që kanë marrë qytetarët shqiptarë në Shqipëri që janë konfiskuar gjatë regjimit komunist, nuk është se procesi i kthimit dhe kompensimit të pronave është shoqëruar edhe me atë që në të drejtë, njihet si fitim i munguar. Por detyra jonë është të punojmë pa pushim, në mënyrë që të gjitha barrierat ekzistuese, të bien, dhe shqiptarët të kenë mundësi t’i drejtohen instancave greke për gëzimin e pronës. Edhe këtu ka raste të ndryshme, të paktën në atë dosje që ne kemi në Ministrinë e Punëve të Jashtme, sepse mund të ketë prona të cilat edhe sot e kësaj dite janë të pashfrytëzuara, siç mund të ketë prona të cilat në funksion të një interesi publik mund të jenë të shfrytëzuara nga institucionet në Greqi.

Eni Vasili: Çfarë ndodh në këto raste?

MEPJ Ditmir Bushati: Në raste të tilla, legjislacioni civil parashikon mekanizmat e duhur të kompensimit.

Eni Vasili: Pra, do të jetë një aplikim individual që do të bëjnë këta shtetas apo do të jetë një ligj i veçantë, do të trajtohet në një kapitull të veçantë, me një ligj…

MEPJ Ditmir Bushati: Sot për sot, në rast se mua apo familjes sime, i është sekuestruar prona bazuar mbi ligjin e luftës, në rast se unë i drejtohem një instance përgjegjëse në Greqi, unë nuk kam të drejtën për të filluar procedurën për të m’u njohur prona si e tillë për shkak të pengesës që ligji i luftës apo dekreti mbretëror, siç ju me të drejtë iu referuat, imponon. Në momentin që shfuqizohet dekreti mbretëror dhe të gjitha pengesat e tjera që e shoqërojnë, çdo shtetasi shqiptar i lind e drejta për të njohur pronën e tij në Greqi në mënyrë automatike. Është një proces që është zhvilluar rreth 5- 6 vite me vonë dhe ka lidhje me vendim marrjen e gjykatave speciale ne Greqi.

Eni Vasili: Si do të trajtohen këto?

MEPJ Ditmir Bushati: Në momentin kur ata u dëbuan dhe në momentin kur filloi regjistrimi i pronave në Greqi. Ku Greqia i krijoi mundësinë secilit për të bërë regjistrimin e pronave. Por këta shtetas nuk lejoheshin të hynin në territorin grek, ndërkohë në atë periudhë ishin shtetas me kombësi greke. Prandaj… sepse pashë sot mënyrën se si ishte raportuar në portale te caktuara. Më erdhi keq sepse të paktën, tek faktet është mire t’i referohemi siç ato janë. Më pas, opinionet janë çështje subjektive, ku secili ka opinionin e vet. Por janë dy çështje që janë të ndryshme.

Eni Vasili: Mund të jenë të ndryshme siç thoni ju, por në fund fare, janë disa shqiptarë që pretendojnë pronat e tyre. A është pjesë e agjendës tuaj të bisedimeve? Kotzias thotë që për çamët nuk kemi folur absolutisht. Kështu paska thënë sot pasdite.

MEPJ Ditmir Bushati: Tani unë nuk dëshiroj që të hyj në proces replikash, përgjigjesh dhe kthim përgjigjesh, sepse jemi në një fazë intensive të dialogut. Por mund t’ju them që jo vetëm ç’ka është deklaruar publikisht, por në të gjithë këto vite, edhe sot këtu që për ne kjo çështje është e trajtuar në shinat për të cilat unë sapo fola ajo do te marrë një zgjidhje të plotë dhe të kënaqshme …

Eni Vasili: Jo, jo. Përpara se të kalojmë ne këtë pyetje. Pyetja ime është, a keni folur në këto negociata me Kotzias në Kretë dhe Korçë për çështjen çame?

MEPJ Ditmir Bushati: Ua thash, pra, edhe një herë tjetër që jo vetëm në Kretë dhe në Korçë, por unë kam shkëmbyer një dokument, si Ministër i Jashtëm, jo si Ditmir Bushati, i cili ka nxitur më pas mekanizmin e dialogut në këtë proces për të cilin unë sapo fola.

Eni Vasili: Ok, po ju keni thënë edhe që çam nuk lind, por bëhesh. E keni mbrojtur këtë teze.

MEPJ Ditmir Bushati: Dhe do te jetë e vështirë, për mos thënë e pamundur për këdo që do të ulet në karrigen e Ministrit të Jashtëm për të shkuar poshtë atij standardi i cili është vendosur. Ndërsa koha dhe mënyra se si do të adresohen këto çështje, është një gjë tjetër.

Eni Vasili: Pra, është evazive prapë nëse ju do të diskutoni për çamët apo jo? Nëse deklarata...

MEPJ Ditmir Bushati: Nuk është evazive. Edhe një herë tjetër…

Eni Vasili: Por kemi një Ministri të Jashtme që ka një dokument zyrtar sot në faqen e vet ku thotë që ne për çamët nuk kemi folur absolutisht në këto bisedime.

MEPJ Ditmir Bushati: Por tani keni edhe një Ministër të Jashtëm përballë, keni edhe një komisioner për zgjerimin qe para dy vjetësh kam përshtypjen, kur u pyet për…

Eni Vasili: Komisioneri Han. Është i saktë?

MEPJ Ditmir Bushati: Kur u pyet për këtë çështje konfirmoi..

Eni Vasili: Por atëherë Kotzias nuk po thotë te vërtetën?

MEPJ Ditmir Bushati: Konfirmoi që palët kanë referuar sepse dokumenti për te cilin unë them , që është i para dy viteve e gjysmë, ku ka nisur ky proces, është një dokument i cili të dyja palët i’a kanë bërë me dije edhe Komisionit Evropian dhe është gjë normale sepse ndodhen edhe me shtete te tjera. Por nuk mendoj se ne jemi në fazën kur themi: A është folur a s’është folur? Edhe sot ta lexosh

Eni Vasili: Por çfarë konsideroni …

MEPJ Ditmir Bushati: …Deklaratën e Ministrisë së Jashtme të Greqisë. Sot më tepër shpreh konceptin e vet për çështjen, i cili ne një analizë të fundit..

Eni Vasili: Përgënjeshtroji ne mënyrë kategorike deklaratat zyrtare shqiptare për gjoja përfshirjen e  çështjes çame në bisedimet mes Greqisë dhe Shqipërisë. Gjithsesi, një gjë është dëshira e palës shqiptare për t’a shtruar këtë çështje dhe një tjetër është ajo që kjo çështje të pranohet për bisedim. I bëjmë thirrje palës shqiptare që të mos ngrejë çështje qe bien ne kundërshtim me dialogun e sinqertë dhe konstruktiv qe po zhvillohet.

MEPJ Ditmir Bushati: Po pra, pikërisht këtë po them që një gjë tjetër të njohësh një çështje. Edhe para tre vjetësh po ju them për ligjin e luftës, duke filluar nga Venizellosi dhe të gjithë me radhë, thoshin qe nuk ekziston, nuk ka gjendje lufte. Ka edhe përfaqësues te palës politike shqiptare qe thonë se nuk ka ligj lufte, s’ka gjendje lufte, etj., etj. Këto ditë kam dëgjuar shumë llafollogë nëpër ekrane që thoshin: E ça se po hiqet ligji i luftës? Po pasoja, po kjo, po ajo? Etj., etj. Edhe për këtë çështje mund t’ju them qe ka një peshë të caktuar, specifike. Ne e kemi ngritur në drejtimet të cilat thashë dhe do të vijojë te jete një çështje për ne përsa kohë nuk merr rrugën e zgjidhjes.

Eni Vasili: Nga bisedimet e fundit avancoi…

MEPJ Ditmir Bushati: Ju mund te thoni bie fjala edhe çështjen e shtetasve shqiptare në Greqi, për shembull për njohjen e kontributeve shoqërore …

Eni Vasili: Do ju pyes, po.. Patenat, për të gjitha, do ju pyes edhe për ato. Por këto janë çështje qe janë mbartur gjithmonë edhe në këto negociata ju keni thënë që përfshihen problematika 70 vjeçare.

MEPJ Ditmir Bushati: Patjetër.

Eni Vasili: Edhe ajo çame ishte brenda kësaj ideje, konteksti apo jo?

MEPJ Ditmir Bushati: Patjetër.

Eni Vasili: Megjithatë në bisedimet e fundit po thosha, është deklarata e Shpëtim Idrizit, avancoi agjenda greke dhe jo ajo shqiptare, tha në protestën para dikasterit qe ju drejtoni, Shpëtim Idrizi dhe përfaqësuesit e partisë së tij.

MEPJ Ditmir Bushati: Është e drejta e tij për të bërë komentet që ai mendon se janë të duhura. Pavarësisht, se unë nuk bie dakord me këtë gjë që ka thënë kryetari i Partisë për Drejtësi dhe Integrim.

Eni Vasili: Ok, ne do kalojmë ne një hapësirë publicitare. Dhe do vazhdojmë me një temë shumë të nxehtë, gjithmonë në kontekstin shqiptaro- grek që është çështja e detit, kufirit dhe marrëveshja e detit.

Rikthehemi në pjesën e dytë të emisionit. Jemi live të nderuar teleshikues me Ministrin Bushati. Jemi ende në kontekstin e marrëdhënieve Shqipëri – Greqi dhe do të ndalemi tek një çështje tjetër interesante dhe shumë e polemizuar dhe e debatuar. Do ndalemi tek marrëveshja me detin, përpara se të vijoj me pyetjen, ju rikujtoj se jemi live të nderuar teleshikues në faqen tonë të Facebook-ut “Eni Vasili Studio e Hapur”, BallkanWeb, na shkruani në faqen tonë të Facebook-ut apo rrjetet sociale nëse keni ndonjë pyetje për Ministrin Bushati. Në fund të emisionit do të kemi mundësinë që disa prej tyre t’i seleksionojmë. Atëherë, temë e nxehte, marrëveshja e detit, a do të kemi një marrëveshje të re tërësore mes dy vendeve ne lidhje me këtë çështje?

MEPJ Ditmir Bushati: Se pari, duhet të them që ka një vendim të Gjykatës Kushtetuese, që shfuqizon marrëveshjen që u konkludua në vitin 2009 nga qeveria Berisha. Dhe ai vendim i Gjykatës Kushtetuese është perimetri nëpërmjet te cilit operon sot për sot ekzekutivi shqiptar dhe çdo njeri që do të ulet dhe do të bëj rinegocime të mëvonshme. Por më duhet të them gjithashtu që gjatë gjithë kësaj periudhe janë bërë disa diskutime eksploratore për të kuptuar më mirë jo vetëm gabimet e palës shqiptare në të shkuarën, por edhe vendim marrjen e Gjykatës Kushtetuese. Ndaj, unë sot këtu dua të siguroj opinion publik që çdo marrëveshje e ardhshme do të mbaj parasysh jo vetëm parimet e së drejtës ndërkombëtare, por edhe parime të tjera që janë përcaktuese në këtë fushë, sidomos në fushën e së drejtës së detit. Por mbi të gjitha, vendimin marrjen e Gjykatës Kushtetuese.

Eni Vasili: Flitet për shembull që teksti i marrvëshjes nuk do të ndryshojë, thjesht do të rishikohen koordinatat që përcaktojnë kufirin. Sa e vërtetë është kjo dhe nëse është kështu…

Ministri Bushati: Nuk është e vërtetë.

MEPJ Ditmir Bushati: Mund të na thoni diçka konkretisht se mbi çfarë skeme po punoni për zgjidhjen e kësaj çështjeje?

MEPJ Ditmir Bushati: Së pari, thashë dhe njëherë tjetër, skema kryesore për ne apo perimetri brenda të cilit ne duhet të lëvizim është vendim marrja e Gjykatës Kushtetuese shqiptare. E drejta e detit ka një jurisprudencë të pasur në këtë drejtim. Janë marrë disa modele, janë shqyrtuar disa raste dhe ne besojmë se jemi në rrugën e duhur së bashku me palën greke për gjetjen e një zgjidhjeje të qëndrueshme që do t’i jepte të dyja shteteve një zgjidhje përfundimtare përsa i përket regjimit kufitar në det. Sepse jemi duke diskutuar gjithashtu me palën greke edhe regjimin kufitar tokësor, i cili gjithashtu nuk është i mbyllur sepse ka vite që diskutohet për një marrëveshje për piramidat në kufirin tokësor dhe për menaxhimin e incidenteve në kufi.

Eni Vasili: Pra, zoti Ministër, mund të thuhet se është gjendur zgjidhja teknike dhe është i afërt publikimi i marrëveshjes lidhur me këtë çështje?

MEPJ Ditmir Bushati: Ne jemi në rrugën e duhur mendojmë për të zgjedhur një zgjidhje të pranueshme, mendojmë, në parim. Më pas, natyrisht që do të duhet që të diskutohet në nivel ekspertesh siç përcakton praktika jonë kushtetuese edhe siç parashikon gjithashtu edhe vendim marrja e Gjykatës Kushtetuese. E kam parasysh këtu, jo vetëm aspektet thelbësore, aspektet përmbajtjesore, por edhe ato procedurale, që lidhen që me aktin e plotfuqishmërisë që i jep Presidentit të Republikës e deri tek detajet se çfarë diskutohet.